Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

ततः प्रभृति विख्यातं पुङ्खतीर्थं नरेश्वर । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्याराध्य परमेश्वरम्

tataḥ prabhṛti vikhyātaṃ puṅkhatīrthaṃ nareśvara | tatra tīrthe tu yaḥ snātvā hyārādhya parameśvaram

Von da an, o Herr der Menschen, wurde es als Puṅkha-Tīrtha berühmt. Wer an diesem Tīrtha badet und Parameśvara, den Höchsten Herrn, verehrt…

tataḥthereafter
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय (अपादान/काल-क्रम/ablatival adverb): ‘from then/thereafter’
prabhṛtifrom that time onward
prabhṛti:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal modifier/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक): ‘since/from (that time)’
vikhyātambecame renowned
vikhyātam:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√khyā (धातु) + क्त (PPP)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘became renowned/was known’
puṅkha-tīrthamPuṅkha-tīrtha (Puṅkha’s sacred ford)
puṅkha-tīrtham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṅkha (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुङ्खस्य तीर्थम्)
nara-īśvaraO lord of men (king)
nara-īśvara:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुषः (नराणाम् ईश्वरः)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक): ‘there’
tīrtheat the ford
tīrthe:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle): विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’
yaḥwho (he who)
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
snātvāhaving bathed
snātvā:
Pūrvakriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√snā (धातु) + क्त्वा (absolutive)
Formकृदन्त (क्त्वा/absolutive): ‘having bathed’ (पूर्वक्रिया)
hiindeed
hi:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle): ‘indeed’
ārādhyahaving worshipped
ārādhya:
Pūrvakriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootā√rādh (धातु) + ल्यप् (absolutive)
Formकृदन्त (ल्यप्/absolutive): ‘having worshipped/propitiated’ (पूर्वक्रिया)
parameśvaramthe Supreme Lord
parameśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Puṅkha-tīrtha

Type: ghat

Listener: नरेश्वर (राजा)

Scene: नर्मदा-घाट पर तीर्थयात्री स्नान कर रहा है; पास में शिवलिंग/परमेश्वर का छोटा मंदिर; ‘पुङ्खतीर्थ’ की कीर्ति का उद्घोष

P
Puṅkha Tīrtha
P
Parameśvara (Śiva)
K
King (listener)

FAQs

Sacred bathing and Śiva-worship at a celebrated tīrtha are presented as a complete devotional path.

Puṅkha Tīrtha (also introduced in connection with Puṅkhila), a renowned ford in the Revā Khaṇḍa sequence.

Snāna (ritual bathing) at the tīrtha and ārādhana (worship/propitiation) of Parameśvara (Śiva).