Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 33

Devanagari script

स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् । आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषामपि पूरकम्

Transliteration

sa tīrtvā hyāpadaṃ durgāṃ naivārtiṃ samavāpnuyāt | āyuḥśrīvardhanaṃ puṃsāṃ cakṣuṣāmapi pūrakam

Translation

Hat er die schwere Not durchschritten, verfällt er nicht in Kummer. Diese nīrājana-Verehrung mehrt den Menschen Lebensdauer und Glücksgedeihen und nährt auch die Augen, indem sie die Sehkraft erfüllt.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तीर्त्वा: having crossed/overcome
• तीर्त्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: तॄ (धातु) → तीर्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): पूर्वक्रिया ‘तरित्वा/अतिक्रम्य’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): हेतौ/निश्चये

• आपदम्: calamity
• आपदम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• दुर्गाम्: hard to cross, difficult
• दुर्गाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (आपदम्)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation)

• एव: certainly/at all
• एव: Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/emphasis)

• आर्तिम्: distress
• आर्तिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• समवाप्नुयात्: should attain/experience
• समवाप्नुयात्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अव-आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• आयुः-श्री-वर्धनम्: increaser of life and prosperity
• आयुः-श्री-वर्धनम्: Viśeṣaṇa (Predicative attribute/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक) + वर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्वसमास (आयुश्च श्रीश्च तयोर्वर्धनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-भावे स्तुत्यर्थकं

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• चक्षुषाम्: of the eyes
• चक्षुषाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Samuccaya (Additive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अवधारण): ‘अपि/also’

• पूरकम्: filler/sustainer (one that completes)
• पूरकम्: Viśeṣaṇa (Predicative attribute/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पूरक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-भावे

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice) addressing Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hari-nīrājana darśana (Revākhanda context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee stands before the blazing ārati lamp; the light reflects in his eyes. Behind him, symbolic dark clouds of adversity part as he steps onto a safe path; prosperity symbols (grain, coins, lotus) appear subtly.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional lamp-worship is portrayed as both spiritual protection and a source of auspicious well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa context implies the merit of such worship in the Narmadā sacred region, though no single tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular nīrājana and worship are recommended, with stated fruits: protection from adversity, longevity, prosperity, and benefit to eyesight.