Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 57

Devanagari script

दृष्टं ललाटं देशोऽसौ ललाट इति संज्ञितः । स देशः श्रीपतेः क्षेत्रपुण्यं देवर्षिसेवितम्

Transliteration

dṛṣṭaṃ lalāṭaṃ deśo'sau lalāṭa iti saṃjñitaḥ | sa deśaḥ śrīpateḥ kṣetrapuṇyaṃ devarṣisevitam

Translation

Jene Gegend erschien wie eine „Stirn“ (lalāṭa) und wurde daher Lalāṭa genannt. Dieses Land ist das heilige, verdienstvolle Kṣetra Śrīpatis, von Göttern und Ṛṣis besucht und verehrt.

Word by Word

• दृष्टम्: seen; beheld
• दृष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; past passive participle used adjectivally

• ललाटम्: forehead; (place called) Lalāṭa
• ललाटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ललाट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• देशः: region; place
• देशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असौ: that (yonder)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ललाटः: (named) Lalāṭa
• ललाटः: Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: ललाट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नामरूपेण)

• इति: thus; as
• इति: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निरूपण-अव्यय (quotative particle)

• संज्ञितः: is designated; is called
• संज्ञितः: Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Adjective
• Root: सम्+ज्ञा (धातु) → संज्ञित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle

• सः: that
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देशः: region
• देशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रीपतेः: of Śrīpati (Viṣṇu)
• श्रीपतेः: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्रीपति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: श्री + पति; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• क्षेत्रपुण्यम्: holy merit of the sacred place; sanctity of the kṣetra
• क्षेत्रपुण्यम्: Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (क्षेत्रस्य पुण्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• देवर्षिसेवितम्: served/visited by divine sages
• देवर्षिसेवितम्: Predicate (सम्बन्ध/विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Adjective
• Root: देवर्षि + सेवित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष (देवर्षिभिः सेवितम्); क्त-कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with क्षेत्रपुण्यम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lalāṭa (Śrīpati-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous sacred tract identified as ‘Lalāṭa’—the ‘forehead’ of the land—radiant with auspicious signs; gods and sages are shown moving through and honoring the kṣetra of Śrīpati.

Characters & Entities

• Lalāṭa (place-name)
• Śrīpati (Viṣṇu)
• Devas
• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A land becomes a living tīrtha through divine association; sacred geography is defined by the Lord’s presence and the footsteps of sages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Lalāṭa-deśa—described as Śrīpati’s holy kṣetra, revered and frequented by devas and ṛṣis.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is commanded; the verse functions as a māhātmya-identification of the site as a Viṣṇu-kṣetra.