Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 53

Devanagari script

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

Transliteration

daśāśvamedhe sā rājanniyatā brahmacāriṇī | ārādhayitvā deveśaṃ paraṃ nirvāṇamāgatīḥ

Translation

In Daśāśvamedha, o König, verehrte sie—gezügelt und standhaft im heiligen Brahmacarya—den Herrn der Götter und erlangte das höchste Nirvāṇa.

Word by Word

• दशाश्वमेधे: in the (rite called) ten Aśvamedhas
• दशाश्वमेधे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दशाश्वमेध (प्रातिपदिक; दश + अश्वमेध)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दशानाम् अश्वमेधानाम्)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• नियता: disciplined, restrained
• नियता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि + यम् (धातु) → नियत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम्

• ब्रह्मचारिणी: a female celibate/one observing brahmacarya
• ब्रह्मचारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिणी (प्रातिपदिक; ब्रह्म + चारिन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मणि चारिणी)

• आराधयित्वा: having worshipped/propitiated
• आराधयित्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया

• देवेशम्: the Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक; देव + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (निर्वाणस्य)

• निर्वाणम्: liberation, nirvāṇa
• निर्वाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आगतिः: attainment/coming (to it)
• आगतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आ + गम् (धातु) → आगति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक-नाम

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Daśāśvamedha / Daśāśvamedhika

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A vow-observing woman ascetic (brahmacāriṇī) at a riverbank tīrtha named Daśāśvamedha, offering bilva and water to Tripurāntaka/Devādhideva; a luminous ascent motif indicating nirvāṇa.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Daśāśvamedha-tīrtha
• Deveśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Discipline (niyama) and devoted worship at a tīrtha are shown as direct supports for liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daśāśvamedha-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya (vow of continence/discipline) and ārādhana (devotional worship) of Deveśa are highlighted.