Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 80

Devanagari script

ॐ यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणि नमः । इत्यधिवासनमन्त्रः

Transliteration

oṃ yamadvāre mahāghore yā sā vaitaraṇī nadī | tartukāmo dadāmyenāṃ tubhyaṃ vaitaraṇi namaḥ | ityadhivāsanamantraḥ

Translation

Om. „Am Tor Yamas, wahrlich furchtbar, liegt der Fluss Vaitaraṇī. In dem Wunsch, ihn zu überqueren, gebe ich dies dir. O Vaitaraṇī, Verehrung dir.“ —So lautet das Weihe‑Mantra (adhivāsana).

Word by Word

• ॐ: Oṃ
• ॐ: Sambodhana/Invocation (आह्वान)
• Type: Indeclinable
• Root: ॐ (अव्यय)
• Form: मङ्गल/प्रणव-शब्दः; अव्यय (invocatory particle)

• यमद्वारे: at Yama’s gate
• यमद्वारे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यम-द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; यमस्य द्वारम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः (locative: at the gate of Yama)

• महाघोरे: very dreadful
• महाघोरे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महाघोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying yamadvāre)

• या: which
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः/या (relative pronoun)

• सा: that
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; निर्देश (correlative pronoun)

• वैतरणी: Vaitaraṇī (river)
• वैतरणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैतरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• नदी: river
• नदी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; वैतरणी-नदी इति समानाधिकरणम्

• तर्तुकामः: desiring to cross
• तर्तुकामः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तॄ (धातु) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तुमुन्-अर्थे इच्छार्थकः (desiderative sense): तर्तुम् कामः = crossing-desirous

• ददामि: I give
• ददामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• एनाम्: this (her/it)
• एनाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया/चतुर्थी-रूपे प्रचलितम्; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सम्प्रदान (to you)

• वैतरणि: O Vaitaraṇī
• वैतरणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वैतरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; नदी-देवी/नदी-नाम सम्बोधन

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayojana (नमस्कार)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: नमस्-शब्दः; अव्ययीभाव-प्रयोगः (indeclinable interjection of salutation); प्रायः चतुर्थी-संबन्धः (to)

• इति: thus
• इति: Vacana-parisamapti (उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)

• अधिवासनमन्त्रः: the consecration/installation mantra
• अधिवासनमन्त्रः: Karta/Predicate nominal (उपपद)
• Type: Noun
• Root: अधिवासन-मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; अधिवासनस्य मन्त्रः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Unspecified (Revākhaṇḍa dialogue context; mantra given by the narrator/instructor)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaitaraṇī (as post-mortem river-symbol)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A liminal vision of Yama’s dread gate with the dark Vaitaraṇī river beyond; a devotee performs consecration of a cow-gift, hands folded, mantra on lips, seeking safe crossing.

Characters & Entities

• Oṃ
• Yama
• Vaitaraṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering the moral order (Yama) and surrendering through mantra and dāna is taught as a means to overcome fear and obstruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse names the mythic Vaitaraṇī; in Revākhaṇḍa it functions within the Revā/Narmadā dharma framework rather than a single terrestrial tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recitation of the adhivāsana-mantra while offering the Vaitaraṇī aid (the ritual cow/arrangement) for the purpose of crossing.