Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26

Devanagari script

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः

Transliteration

candrahāse tu yaḥ kaścitsaṃnyāsaṃ kurute dvijaḥ | anivartikā gatistasya somalokānna saṃśayaḥ

Translation

Jeder Zweimalgeborene, der in Candrahāsa der Welt entsagt, gewinnt einen unumkehrbaren Pfad – er erlangt die Welt des Soma; daran besteht kein Zweifel.

Word by Word

• चन्द्रहासे: at Candrahāsa
• चन्द्रहासे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी (7th) एकवचनम्; अधिकरण; समासः—कर्मधारयः

• तु: indeed / but
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• कश्चित्: someone / any
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• संन्यासम्: renunciation (sannyāsa)
• संन्यासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संन्यास (प्रातिपदिक; सम् + न्यास)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd) एकवचनम्

• कुरुते: does / undertakes
• कुरुते: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• द्विजः: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक; द्वि + ज)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (द्विवारं जातः)

• अनिवर्तिका: non-returning / irreversible
• अनिवर्तिका: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अनिवर्तिका (प्रातिपदिक; अ- + निवर्तिका)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; विशेषण; गतिः इति पदस्य विशेषणम्

• गतिः: destination / course
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) से)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th) एकवचनम्; सम्बन्ध

• सोमलोकात्: from the Soma-world
• सोमलोकात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोमलोक (प्रातिपदिक; सोम + लोक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी (5th) एकवचनम्; अपादान (ablative); समासः—तत्पुरुषः (सोमस्य लोकः)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual, Revā Khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrahāsa (Revā-tīrtha)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: King (mahīpāla)

Visual Art Cues

Scene: A dvija renunciant at Candrahāsa on the Revā: shaving/tonsure implied, ochre robes, staff and waterpot; the river glows under moonlight, hinting at Soma-loka; attendants witness the vow.

Characters & Entities

• Candrahāsa-tīrtha
• Saṃnyāsa
• Somaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation undertaken at a highly sanctified place is said to bear decisive spiritual fruit, shaping one’s posthumous destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candrahāsa tīrtha in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃnyāsa (formal renunciation) undertaken at Candrahāsa.