Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 50

Devanagari script

जन्मोद्विग्नं मृतेस्त्रस्तं ग्रस्तं कामादिभिर्नरम् । स्रस्तं यो न यमादिभ्यः पिनाकी पाति पावनः

Transliteration

janmodvignaṃ mṛtestrastaṃ grastaṃ kāmādibhirnaram | srastaṃ yo na yamādibhyaḥ pinākī pāti pāvanaḥ

Translation

Der reine Herr Pinākī (Śiva) beschützt jenen Menschen—vom Geborenwerden beunruhigt, vom Tod erschreckt und von Begierde und anderen Leidenschaften ergriffen—damit er nicht in die Hände Yamas und dergleichen fällt.

Word by Word

• जन्मोद्विग्नम्: distressed by birth
• जन्मोद्विग्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + उद्विग्न (कृदन्त; उद्+√विज्/√द्विज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (जन्मनः उद्विग्नम्)

• मृतेः: of death
• मृतेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• त्रस्तम्: terrified
• त्रस्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रस्त (कृदन्त; √त्रस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• ग्रस्तम्: seized/overpowered
• ग्रस्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• कामादिभिः: by desire and the like
• कामादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (कामः आदयः येषां ते)

• नरम्: a man
• नरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• स्रस्तम्: fallen/ruined
• स्रस्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्रस्त (कृदन्त; √स्रंस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (particle of negation)

• यमादिभ्यः: from Yama and others
• यमादिभ्यः: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (यमः आदयः)

• पिनाकी: Pinākin (Śiva, bearer of the bow Pināka)
• पिनाकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• पाति: protects
• पाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• पावनः: the purifier
• पावनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण (पिनाकी)

Speaker

Deductively: Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A trembling devotee beset by personified Kāma and other passions is sheltered by Pinākī Śiva; Yama’s noose recoils, unable to seize the protected soul, while the Revā flows nearby as a luminous boundary of grace.

Characters & Entities

• Yama
• Pinākī (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Taking refuge in Śiva protects the devotee from fear, passion-driven downfall, and the terrors associated with Yama.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa milieu (Revā/Narmadā region) frames the teaching, emphasizing Śiva’s saving grace for pilgrims and devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the implied prescription is Śiva-śaraṇāgati (seeking Śiva as refuge).