Mantra 36
Rishi: Prajāpati as self-revealing principle; transmitted by the Yājñavalkya/Mādhyandina school.
Devata: Prajāpati (with Ṣoḍaśī as identified form).
Chandas: Tr̥ṣṭubh (style of cosmological declaration).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मा॒न्न जा॒तः परो॑ अ॒न्यो अस्ति॒ य आ॑वि॒वेश॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सᳪररा॒णस्त्रीणि॒ ज्योती॑ᳪषि सचते॒ स षो॑डशी
Transliteration
yásmān ná jā́taḥ páro anyó ásti yá āvivéśa bhúvanāni víśvā | prajā́patiḥ prajáyā saṃrarāṇás trī́ṇi jyótīṃṣi sacate sá ṣoḍaśī́
Translation
Über den kein anderer Höherer geboren ist, der in alle diese Welten eingegangen ist: Prajāpati, frohlockend mit seiner Nachkommenschaft, schließt sich den drei Lichtern an; er ist die Ṣoḍaśī.
Padapatha (Word Analysis)
यस्मात् । न । जातः । परः । अन्यः । अस्ति । यः । आविवेश । भुवनानि । विश्वा । प्रजापतिः । प्रजया । सं-रराणः । त्रीणि । ज्योतींषि । सचते । सः । षोडशी
Word by Word
यस्मात्from whom
यस्मात्:
अपादान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
जातःborn
जातः:
कर्तृ (वर्ण्यः) / विधेय
TypeParticiple
Root√जन् (जन्) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
परःhigher, superior
परः:
विशेषण (जातः) / विधेय
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
अन्यःanother
अन्यः:
कर्तृ (अस्ति) / विषय
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अस्तिis/exists
अस्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस्
यःwho
यः:
कर्तृ (आविवेश) / सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आविवेशentered, pervaded
आविवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√विश्
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
विशेषण (कर्म)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्रजापतिःPrajāpati (Lord of creatures)
प्रजापतिः:
कर्तृ (सचते) / विषय
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
प्रजयाby/with progeny
प्रजया:
करण
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
संरराणःdelighting/engaged (together)
संरराणः:
कर्तृ-विशेषण (प्रजापतिः)
TypeParticiple
Rootसम्-√रम् (रम्) → संरराण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (ज्योतींषि) / कर्म
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
ज्योतींषिlights (luminaries)
ज्योतींषि:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
सचतेassociates with, attends
सचते:
क्रिया
TypeVerb
Root√सच्
सःhe
सः:
कर्तृ (अस्ति—अध्याहृत) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
षोडशीthe ‘Ṣoḍaśī’ (sixteenfold/16th)
षोडशी:
विधेय/सम्बोधन-भाव (सः इति)
TypeNoun/Adjective
Rootषोडशिन्/षोडश (संख्याप्रातिपदिक; स्त्रीलिङ्ग-रूप)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiṢ
Ṣoḍaśī (as a deity-form of completion)T
The Three Lights (trīṇi jyotīṃṣi)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes