Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition (not explicitly stated)
Devata: Tvaṣṭṛ
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
सं वर्च॑सा॒ पय॑सा॒ सं त॒नूभि॒रग॑न्महि॒ मन॑सा॒ सᳪ शि॒वेन॑ । त्वष्टा॑ सु॒दत्रो॒ वि द॑धातु॒ रायोऽनु॑मार्ष्टु त॒न्वो यद्विलि॑ष्टम्
Transliteration
sáṃ várcasā páyasā sáṃ tanū́bhir ágannmahi mánasā sáṃ śivéna | tváṣṭā sudátro ví dadhātu rā́yo ’nú mārṣṭu tanvò yád vilíṣṭam
Translation
Mit Glanz, mit Milch, mit unseren Leibern sind wir zusammengekommen; mit dem Geist – mit dem heilsamen (Geist). Möge Tvaṣṭṛ, der freigebige Spender, Reichtümer zuteilen; möge er von unserem Leib alles abwischen, was befleckt ist.
Padapatha (Word Analysis)
सम् । वर्चसा । पयसा । सम् । तनूभिः । अगन्महि । मनसा । सम् । शिवेन । त्वष्टा । सु-दत्रः । वि । दधातु । रायः । अनु । मार्ष्टु । तन्वः । यत् । विलिष्टम्
Word by Word
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
वर्चसाwith radiance/splendour
वर्चसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
पयसाwith milk/nourishment
पयसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
तनूभिःwith (our) bodies
तनूभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अगन्महिwe went / we have come
अगन्महि:
—
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
मनसाwith mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
शिवेनwith the auspicious (one/thing)
शिवेन:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
सुदत्रःgood-giving, bountiful
सुदत्रः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक)
विapart, forth; distributively
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दधातुmay he place/assign
दधातु:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु)
रायःof wealth, of riches
रायः:
—
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक: रयि/राय)
अनुafter, along; in accordance
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
मार्ष्टुmay he wipe off / cleanse
मार्ष्टु:
—
TypeVerb
Rootमृज् (धातु)
तन्वःof the body (our body)
तन्वः:
—
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
यत्whatever (that which)
यत्:
Karma (मार्ष्टु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विलिष्टम्smeared on, stuck/soiled
विलिष्टम्:
Karma (यत् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootवि + लिष् (धातु) → क्त (कृदन्त)
Entities Mentioned
T
TvaṣṭṛŚ
Śiva (as ‘auspicious mind’/śivena manasā)V
Varcas (lustre)P
Payas (milk/nourishment)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes