Mantra 19

Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Mitra, Pūṣan, Indra; with Aditi as the encompassing identification.
Chandas: Yajus (prose formula with accent).

चिद॑सि म॒नासि॒ धीर॑सि॒ दक्षि॑णासि क्ष॒त्रिया॑सि य॒ज्ञिया॒स्यदि॑तिरस्युभयतःशी॒र्ष्णी । सा न॒: सुप्रा॑ची॒ सुप्र॑तीच्येधि मि॒त्रस्त्वा॑ प॒दि ब॑ध्नीतां पू॒षाऽध्व॑नस्पा॒त्विन्द्रा॒याध्य॑क्षाय

cíd asi mánāsi dhī́r asi dákṣiṇāsi kṣatríyāsi yajñíyāsy áditir asy ubhayataḥśīrṣṇī́ | sā́ naḥ suprā́cī suprátīcy edhi mítras tvā padí badhnītāṃ pūṣā́dhvanas pātv índrā́yādhyakṣāya

Du bist Gedanke; du bist Geist; du bist standhafte Einsicht; du bist dakṣiṇā (Opfergabe); du bist kṣatriya‑Macht; du bist opferwürdig; du bist Aditi, nach beiden Seiten zweihäuptig. Sei uns glückverheißend im Vorwärts- wie im Rückwärtsgang. Mitra binde dich an deinem Tritt; Pūṣan behüte dich auf dem Weg — für Indra, den Aufseher.

चित् । असि । मनः । असि । धीरः । असि । दक्षिणा । असि । क्षत्रिया । असि । यज्ञिया । असि । अदितेः । असि । उभयतः-शीर्ष्णी । सा । नः । सु-प्राची । सु-प्रतीची । इधि । मित्रः । त्वा । पदि । बध्नीताम् । पूषा । अध्वनः । पातु । इन्द्राय । अध्य-क्षाय ।

चित्indeed, surely
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (avyaya) / चित्- (particle)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
मनासि(you are) mind, intelligence
मनासि:
प्रधानीय-विशेषण (सम्बोधनार्थे विधेय)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
धीरःsteadfast, wise
धीरः:
प्रधानीय-विशेषण
TypeAdjective
Rootधीर (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
दक्षिणाthe sacrificial fee, dakṣiṇā
दक्षिणा:
प्रधानीय-विशेषण
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
क्षत्रियाroyal, kṣatriya-like
क्षत्रिया:
प्रधानीय-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यज्ञियाfit for sacrifice, sacrificial
यज्ञिया:
प्रधानीय-विशेषण
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अदितेःof Aditi
अदितेः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
उभयतःशीर्ष्णीhaving heads on both sides; two-headed
उभयतःशीर्ष्णी:
प्रधानीय-विशेषण
TypeAdjective
Rootउभयतः-शीर्षन् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
साshe/that (one)
सा:
कर्तृ (of imperative ‘एधि’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःfor us, our
नः:
सम्प्रदान (for us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सुप्राचीvery forward/eastward; auspiciously facing forward
सुप्राची:
प्रधानीय-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-प्राची (प्रातिपदिक)
सुप्रतीचीvery backward/westward; auspiciously facing back
सुप्रतीची:
प्रधानीय-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-प्रतीची (प्रातिपदिक)
एधिbe kindled; thrive; become
एधि:
TypeVerb
Rootइध् (धातु)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्ता (of ‘बध्नीताम्’)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (of ‘बध्नीताम्’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पदिin/at the step, at the place/footing
पदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
बध्नीताम्let (them) bind, fasten
बध्नीताम्:
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
पूषाPūṣan
पूषा:
कर्ता (of ‘पातु’)
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
अध्वनःof the path, of the journey
अध्वनः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
पातुmay (he) protect
पातु:
TypeVerb
Rootपा (धातु)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अध्यक्षायfor the overseer/superintendent
अध्यक्षाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअध्यक्ष (प्रातिपदिक)
A
Aditi
M
Mitra
P
Pūṣan
I
Indra (Adhyakṣa)