Mantra 14
Rishi: Traditionally associated with Pravargya mantras; often transmitted under the Pravargya lineage (not uniformly ascribed in the Saṃhitā itself)
Devata: Savitṛ/Sūrya (and the deified Gharma as Prajāpati’s germ)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like cadence (Saṃhitā prose-verse typical of Pravargya section)
Samhita Patha (Devanagari)
गर्भो॑ दे॒वानां॑ पि॒ता म॑ती॒नां पति॑ः प्र॒जाना॑म् । सं दे॒वो दे॒वेन॑ सवि॒त्रा ग॑त॒ सᳪसूर्ये॑ण रोचते
Transliteration
gárbho devā́nāṃ pitā matīnā́ṃ pátiḥ prajā́nām | sáṃ devó devéna savitrā́ gatá sáṃ sū́ryeṇa rocate
Translation
Der Keim ist der Vater der Götter, der Herr der heiligen Gedanken, der Gebieter der Geschöpfe. Der Gott ist, im Einklang mit dem Gott Savitṛ, gegangen; im Einklang mit der Sonne leuchtet er auf.
Padapatha (Word Analysis)
गर्भः । दे॒वाना॑म् । पि॒ता । म॒ती॒नां । पतिः । प्र॒जाना॑म् । सम् । दे॒वः । दे॒वेन॑ । स॒वि॒त्रा । ग॒त॒ । सम् । सूर्ये॑ण । रो॒च॒ते॒ ।
Word by Word
गर्भःthe embryo; the inner germ (Hiraṇyagarbha)
गर्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मतीनाम्of thoughts / insights
मतीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
प्रजानाम्of creatures / progeny
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
देवःthe god (here: Savitṛ / the divine one)
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवेनby/with the god
देवेन:
करण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सवित्राby Savitṛ
सवित्रा:
करण
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
गतःgone; having gone
गतः:
कर्तृ (देवः इति कर्तरि विशेषणम्)
TypeVerb (participial)
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त)
संसूर्येणwith/through the (combined) sun; together with the sun
संसूर्येण:
करण
TypeNoun
Rootसंसूर्य (प्रातिपदिक; सं- + सूर्य)
रोचतेshines; is radiant
रोचते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
Entities Mentioned
G
Gharma (deified Pravargya offering) as Garbha/PrajāpatiS
SavitṛS
Sūrya (Sun)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes