Mantra 49
Rishi: Saptarṣi (collective archetype)
Devata: Ṛṣis / ritual order (implicit); often treated as connected to Viśve Devāḥ in liturgical catalogues
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixed style (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
स॒हस्तो॑माः स॒हच्छ॑न्दस आ॒वृत॑: स॒हप्र॑मा॒ ऋष॑यः स॒प्त दै॑व्याः । पूर्वे॑षां॒ पन्था॑मनु॒दृश्य॒ धीरा॑ अ॒न्वाले॑भिरे र॒थ्यो न र॒श्मीन्
Transliteration
sahástomāḥ saháchandasa ā́vṛtaḥ sahápramā ṛ́ṣayaḥ saptá daivyāḥ | pū́rveṣāṃ pánthām anudṛ́śya dhī́rā anvā́lebhire rathyó ná raśmī́n ||
Translation
Mit Stomas verbunden, mit Chandas verbunden, umhüllt und mit rechtem Maß versehen — die sieben göttlichen Ṛṣi, die Standhaften, erblickten den Pfad der Alten und ergriffen ihn der Reihe nach, wie ein Wagenlenker die Zügel ergreift.
Padapatha (Word Analysis)
सह-स्तोमाः । सह-छन्दसः । आवृतः । सह-प्रमाः । ऋषयः । सप्त । दैव्याः । पूर्वेषाम् । पन्थाम् । अनु-दृश्य । धीराः । अनु-आलेभिरे । रथ्यः । न । रश्मीन्
Word by Word
सहस्तोमाःtogether-with-hymns (hymn-accompanied)
सहस्तोमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-स्तोम (प्रातिपदिक) < स्तोम
सहच्छन्दसःtogether-with-meters
सहच्छन्दसः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-छन्दस् (प्रातिपदिक) < छन्दस्
आवृतःencompassed / surrounded
आवृतः:
Kartā
TypeParticiple
Rootआ-√वृ (वृञ् वरणे) → आवृत (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)
सहप्रमाःtogether-with-measures/standards
सहप्रमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसह-प्रमा (प्रातिपदिक) < प्रमा
ऋषयःseers
ऋषयः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
Kartā
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
दैव्याःdivine
दैव्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक) < देव
पूर्वेषाम्of the former/earlier ones
पूर्वेषाम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
पन्थाम्path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
अनुदृश्यhaving followed/observed
अनुदृश्य:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु-√दृश् (दृशिर् प्रेक्षणे) → अनुदृश्य (क्त्वा/ल्यप् अव्ययकृदन्त)
धीराःsteadfast / wise
धीराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < धीर
अन्वालेभिरेthey have grasped/laid hold (afterwards)
अन्वालेभिरे:
Kriyā
TypeVerb
Rootअनु-आ-√लभ् (लभँ प्राप्तौ/ग्रहणे) → अन्वालेभिरे (लिट्)
रथ्यःchariot(-men)/those of the chariot
रथ्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ्य (प्रातिपदिक) < रथ
नlike/as
न:
(सम्बन्धसूचकः)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रश्मीन्reins
रश्मीन्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Saptarṣi (the Seven Divine Seers)Ṛ
Ṛṣis / Brahmanical order (implicit)V
Viśve Devāḥ (often associated in catalogues, implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes