Mantra 24
Rishi: RV Savitṛ hymn-stratum (traditional attribution varies)
Devata: Savitṛ
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable; confirm by RV parallel)
Samhita Patha (Devanagari)
अष्टौ॒ व्य॑ख्यत् क॒कुभ॑: पृथि॒व्यास्त्री धन्व॒ योज॑ना स॒प्त सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्या॒क्षः स॑वि॒ता दे॒व आगा॒द्दध॒द्रत्ना॑ दा॒शुषे॒ वार्या॑णि
Transliteration
aṣṭāu vy akhyat kakubhaḥ pr̥thivyās trī dhanva yojanā sapta sindhūn | hiraṇyākṣaḥ savitā dēva āgād dadhad ratnā dāśuṣe vāryāṇi ||
Translation
Er hat die acht Himmelsrichtungen der Erde offenbar gemacht, die drei Weiten, die abgemessenen Räume und die sieben Ströme. Der goldäugige Savitṛ, der Gott, ist gekommen und trägt Schätze—erlesene Gaben—für den Verehrer, den Opfernden.
Padapatha (Word Analysis)
अष्टौ॑ । वि । अ॒ख्य॒त् । क॒कुभः॑ । पृ॒थि॒व्याः । त्री । धन्व॑ । योज॑ना । स॒प्त । सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्या॒क्षः । स॒वि॒ता । दे॒वः । आ॒गा॒त् । दध॑त् । रत्ना॑ । दा॒शुषे॑ । वार्या॑णि
Word by Word
अष्टौeight (two sets / eight as counted)
अष्टौ:
Karma
TypeAdjective
Rootअष्टन् (संख्या)
विapart, forth, distinctly
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अख्यत्declared, made known
अख्यत्:
Kartā
TypeVerb
Root√ख्यै (ख्यायते/आख्याति) / √ख्या (प्रख्याने)
ककुभःquarters/directions
ककुभः:
Karma
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिकम्)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिकम्)
त्रीthree
त्री:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या)
धन्वthe desert/steppe
धन्व:
Karma
TypeNoun
Rootधन्वन्/धन्व (प्रातिपदिकम्)
योजनाleagues, measures of distance
योजना:
Karma
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिकम्)
सप्तseven
सप्त:
Karma
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
सिन्धून्rivers
सिन्धून्:
Karma
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिकम्)
हिरण्याक्षःthe golden-eyed one
हिरण्याक्षः:
Kartā
TypeNoun
Rootहिरण्याक्ष (प्रातिपदिकम्)
सविताSavitar
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिकम्)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिकम्)
आगात्came, arrived
आगात्:
Kartā
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति) + आ-
दधत्bearing, holding
दधत्:
Kartā (सहायक-क्रिया/विशेषणम्)
TypeVerb
Root√धा (दधाति) (वर्तमान कृदन्तः)
रत्नानिtreasures
रत्नानि:
Karma
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिकम्)
दाशुषेto the worshipper/giver (patron)
दाशुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदाश्वस्/दाशुष् (√दाश्/√दाś् ‘to worship, give’—वैदिक ‘दाश्वांस्’)
वार्याणिchoice/excellent (gifts)
वार्याणि:
Karma
TypeAdjective
Rootवार्य (प्रातिपदिकम्)
Entities Mentioned
S
SavitṛP
Pṛthivī (Earth)S
Sapta Sindhavaḥ (Seven Rivers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes