Mantra 1
Rishi: Later Śukla-Yajurveda mantra tradition (often treated as anonymous/atharvaṇic-style in tone though transmitted in VS).
Devata: Manas (Mind) / inner Light (Jyotis) as the invoked principle
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (to be confirmed by metrical count; often treated as a late, reflective metre).
Samhita Patha (Devanagari)
यज्जाग्र॑तो दू॒रमु॒दैति॒ दैवं॒ तदु॑ सु॒प्तस्य॒ तथै॒वैति॑ । दू॒र॒ङ्ग॒मं ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रेकं॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
yáj jā́grato dū́ram udáiti daívam tád u suptásya tatháiváiti | dūraṅgámaṃ jyótiṣāṃ jyótir ékaṃ tán me mánaḥ śivásaṅkalpam astu
Translation
Das, was, wachend, weit fortgeht — göttlich — und was auch beim Schlafenden ebenso fortgeht; das weitreichende, das eine Licht der Lichter: möge mein Geist von heilsamem Entschluss sein.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । जाग्र॑तः । दू॒रम् । उ॒दैति॑ । दैव॑म् । तत् । उ॒ । सु॒प्तस्य॑ । तथा॑ । ए॒व । एति॑ । दू॒र॒ङ्ग॒मम् । ज्योति॑षाम् । ज्योति॑ः । एक॑म् । तत् । मे॒ । मनः॑ । शि॒व-स॑ङ्कल्पम् । अ॒स्तु॒ ।
Word by Word
यत्which/that (relative)
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य (यत्-तत् सम्बन्ध) / कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी
जाग्रतःof the waking (one); while awake
जाग्रतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (participial)
Rootजागृ (धातु) → जाग्रत् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)
दूरम्far
दूरम्:
अधिकारण/देश-निर्देश (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootदूर (अव्यय/प्रातिपदिक)
उद्up/out (preverb)
उद्:
क्रियाविशेषण (गत्यर्थ-प्रवृत्तिः)
TypePreverb
Rootउद् (उपसर्ग)
एतिgoes
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
दैवम्the divine (principle/thing)
दैवम्:
कर्तृ (यदि ‘दैवम्’ = ‘दैवं (मनः)’ कर्तृरूपे) / कर्म (यदि ‘दैवम्’ = ‘दैवम् (स्थानम्)’ गन्तव्यरूपे)
TypeNoun/Adjective
Rootदैव (प्रातिपदिक; देव-सम्बन्धि)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध/विशेष्य (यत्-तत् सम्बन्ध)
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed/also
उ:
निपातार्थ (अनुनासिक/अन्वय-बल)
TypeIndeclinable (particle)
Rootउ (निपात)
सुप्तस्यof the sleeping (one); while asleep
सुप्तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (past participial)
Rootस्वप् (धातु) → सुप्त (भूतकृदन्त-प्रातिपदिक)
तथाthus; in the same way
तथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
एवjust; indeed
एव:
निपातार्थ (अवधारण)
TypeIndeclinable (particle)
Rootएव (निपात)
एतिgoes
एति:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
दूरङ्गमम्far-going; far-reaching
दूरङ्गमम्:
विशेषण (ज्योतिः/मनः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootदूरङ्गम (प्रातिपदिक; दूरं + गम् ‘going far’)
ज्योतिषाम्of lights; of luminaries
ज्योतिषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्तृ/विशेष्य
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
एकम्one; single
एकम्:
विशेषण (ज्योतिः)
TypeAdjective/Numeral
Rootएक (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
सम्बन्ध/विशेष्य (यत्-तत्/अनुवृत्ति)
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ (अस्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
शिवसङ्कल्पम्of auspicious resolve; benevolent-intentioned
शिवसङ्कल्पम्:
प्रत्ययार्थ-विशेषण/प्रेडिकेटिव (मनः इत्यस्य)
TypeAdjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa usage as predicate)
Rootशिवसङ्कल्प (प्रातिपदिक; शिव + सङ्कल्प)
अस्तुmay it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Entities Mentioned
M
Manas (Mind)J
Jyotis (Inner Light)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes