Mantra 12
Rishi: Traditional attribution: Agni-related ṛṣi lineages; specific ṛṣi not determinable from the isolated citation.
Devata: Agni (with dyāvāpṛthivī and āpaḥ as implicit cosmic correlates).
Chandas: Not determinable with certainty from the isolated pada; appears as a short yajus-formula with ṛgvedic resonance.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑ः पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪरेता॑ᳪसि जिन्वति
Transliteration
a̱gnír mū̱rdhā di̱váḥ kakút-pátiḥ pṛthi̱vyā ayám | a̱pā́ṃ retā́ṃsi jinvati
Translation
Agni ist das Haupt des Himmels, der Herr des Gipfels; dieser (Agni) ist der Erde. Er belebt die Samen der Wasser.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । मू॒र्धा । दि॒वः । क॒कुत्-पतिः॑ । पृ॒थि॒व्याः । अ॒यम् । अ॒पा॒म् । रेता॑ᳪसि । जिन्वति ।
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मूर्धाhead, summit
मूर्धा:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धि-नाम)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
ककुत्peak, crest
ककुत्:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धि-नाम)
TypeNoun
Rootककुत् (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धि-नाम)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ (निर्देशः—‘this one’ = अग्निः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
रेताःseed, semen (generative power)
रेताः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धि-नाम)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(अस्ति-क्रियापदं) — कर्तृ: अयम् (अग्निः)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
जिन्वतिhe quickens, invigorates
जिन्वति:
कर्तृ: अयम् (अग्निः)
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; वैदिक प्रयोगः ‘जिन्वति’ = प्रीणयति/वर्धयति)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyāvāpṛthivī (Heaven-and-Earth)Ā
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes