Mantra 57
Rishi: Yājñavalkya-line (anukramaṇī-dependent)
Devata: Indra (with drum as instrument-devatā)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति । समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु
Transliteration
ā́mūraj pratyā́vartayemā́ḥ ketúmad dundubhír vāvádīti | sám aśváparṇāś cáranti no náro ’smā́kam indra rathíno jayantu
Translation
O Mūraja, wende diese zurück; die fahnenführende Trommel dröhne. Unsere Männer ziehen geschlossen aus, mit Ross-Bannern; o Indra, mögen unsere Wagenlenker siegen.
Padapatha (Word Analysis)
आ । मू॒र॒ज । प्र॒ति । आ॒व॒र्त॒य॒ । इ॒माः । के॒तु॒मत् । दु॒न्दु॒भिः । वा॒व॒दी॒ति । सम् । अश्व॑-पर्णाः । चर॑न्ति । नः॑ । नरः॑ । अ॒स्माक॑म् । इ॒न्द्र॒ । र॒थिनः॑ । ज॒य॒न्तु
Word by Word
आhither, towards (prefix)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / अव्यय
मूर्जO strength, vigor
मूर्ज:
Kartā (स्तुत्य/आह्वान-रूपे) / —
TypeNoun
Rootमूर्जन् (प्रातिपदिक) / मूर्ज्- (बल/तेजस्)
प्रतिback, in return (prefix)
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
आवर्तयेमाmay we cause to turn back / may we repel
आवर्तयेमा:
Kriyā (मुख्यक्रिया) — कर्ता: वयम्
TypeVerb
Rootआ√वृत् (वर्तने) + णिच्
इमाःthese (f.)
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
केतुमत्with a banner/ensign; conspicuous
केतुमत्:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootकेतुमत् (प्रातिपदिक; केतु + मतुप्)
दुन्दुभिःwith drums
दुन्दुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
वावदीतिsounds forth, resounds
वावदीति:
Kriyā
TypeVerb
Root√वद् (वचने) + वि
सम्together, completely (prefix)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
अश्वपर्णाःthe ‘horse-winged/leaved’ ones (a class of beings/warriors)
अश्वपर्णाः:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्वपर्ण (प्रातिपदिक; अश्व + पर्ण)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चरन्तिmove, roam
चरन्ति:
Kriyā
TypeVerb
Root√चर् (गत्यर्थे)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
नरःmen, heroes
नरः:
Kartā
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
अस्माकम्of us, our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (Genitive) — स्वाम्य/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
रथिनःcharioteers, those with chariots
रथिनः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथिन् (प्रातिपदिक; रथ + इन्)
जयन्तुmay (they) win, be victorious
जयन्तु:
Kriyā
TypeVerb
Root√जि (जयार्थे)
Entities Mentioned
I
IndraD
Dundubhi/Mūraja (drum as instrument-devatā)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes