Mantra 51
Rishi: Yājñika protective corpus (attribution varies)
Devata: Protective masculine power (often read under Indra/kṣatra-protection; the mantra itself foregrounds the ‘pumān’ as guardian)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence, though employed as yajus in Śukla liturgy
Samhita Patha (Devanagari)
अहि॑रिव भोगै॒: पर्ये॑ति बा॒हुं ज्याया॑ हे॒तिं प॑रि॒बाध॑मानः । ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान् पुमा॒न् पुमा॑ᳪसं॒ परि॑ पातु वि॒श्वत॑:
Transliteration
áhir iva bhógaiḥ páryeti bāhúṃ jyā́yā hetíṃ paribā́dhamānaḥ | hastaghnó víśvā vayúnāni vidvā́n pumā́n pumā́ṃsaṃ pári pātu viśvátaḥ
Translation
Wie eine Schlange mit ihren Windungen umschließt er den Arm und wehrt die stärkere Waffe ab. Der Handschlagende, der alle Kunstgriffe kennt, möge der Mann den Mann von allen Seiten schützen.
Padapatha (Word Analysis)
अहिः-इव । भोगैः । परि-एति । बाहुम् । ज्यायाः । हेतिम् । परि-बाधमानः । हस्तघ्नः । विश्वा । वयुनानि । विद्वान् । पुमान् । पुमांसम् । परि । पातु । विश्वतः
Word by Word
अहिःa serpent
अहिः:
उपमान (कर्तृ-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
सम्बन्ध/उपमा
TypeIndeclinable
Rootइव
भोगैःwith coils / with foldings
भोगैः:
करण
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
पर्येतिgoes around / encircles
पर्येति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ) + परि
बाहुम्the arm
बाहुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
ज्यायाःgreater / stronger
ज्यायाः:
विशेषण (हेतिम् प्रति)
TypeAdjective
Rootज्यायस् (प्रातिपदिक)
हेतिम्weapon / missile
हेतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक)
परिबाधमानःpressing all around / harassing
परिबाधमानः:
कर्ता (पर्येति-क्रियायाः)
TypeVerb
Rootपरि + √बाध् (पीडने) (शतृ-प्रत्यय)
हस्तघ्नःthe hand-slayer (a deadly one)
हस्तघ्नः:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeNoun/Adjective
Rootहस्तघ्न (प्रातिपदिक; हस्त + घ्न)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (विद्वान् इति सह)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वयुनानिdevices / workings / modes of action
वयुनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootवयुन (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing / wise
विद्वान्:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeAdjective/Participle
Root√विद् (ज्ञाने) (क्तवत्-प्रत्यय)
पुमान्the male / man
पुमान्:
कर्ता (पातु-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
पुमांसम्the male / man
पुमांसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
परिaround / on all sides
परि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरि
पातुmay (he) protect
पातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (रक्षणे)
विश्वतःfrom all sides
विश्वतः:
अधिकरण (परिसर/दिक्)
TypeIndeclinable
Rootविश्वतः
Entities Mentioned
P
Pumān (Protective Masculine Power)I
Indra (implicit kṣatra-protection)R
Rakṣas-nivāraṇa (Apotropaic power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes