Mantra 23
Rishi: Ritual hymn-complex (variable)
Devata: Aśva (in immolation context); ancillary Aja
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
उप॒ प्रागा॒च्छस॑नं वा॒ज्यर्वा॑ देव॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ दीध्या॑नः । अ॒जः पु॒रो नी॑यते॒ नाभि॑र॒स्यानु॑ प॒श्चात्क॒वयो॑ यन्ति रे॒भाः
Transliteration
úpa prā́gāc chásanaṃ vājý arvā́ devadrī́cā mánasā dī́dhyānaḥ | ajáḥ púro nīyate nā́bhir asyā́nu paścā́t kaváyo yanti rebhā́ḥ
Translation
Zum Schlachtplatz ist das preisgewinnende Ross herangetreten, gottwärts gerichtet, im Geist versunken sinnend. Ein Bock wird vorausgeführt; sein Nabel ist die Mitte dieses (Opfers); hinter ihm gehen die ṛṣi, die Lobpreis-Sänger.
Padapatha (Word Analysis)
उप । प्र । अगात् । शसनम् । वाजी । अर्वा । देव-द्रीचाः । मनसा । दीध्यानः । अजः । पुरः । नीयते । नाभिः । अस्य । अनु । पश्चात् । कवयः । यन्ति । रेभाः ।
Word by Word
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
आगात्came, approached
आगात्:
—
TypeVerb
Root√गम् (गच्छ्)
शसनम्the instruction/recitation (the utterance)
शसनम्:
Karma
TypeNoun
Rootशसन (प्रातिपदिक; from √शास्/शंस् in sense of instruction/praise)
वाज्यर्वाVājy-arvan (the priest/chanter named Vājy-arvan)
वाज्यर्वा:
Kartā
TypeNoun
Rootवाज्यर्वन् (प्रातिपदिक)
देवद्रीचाgod-directed / god-ward (epithet)
देवद्रीचा:
Kartā
TypeAdjective
Rootदेवद्रीच् (प्रातिपदिक)
मनसाwith the mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
दीध्यानःmeditating, intent in thought
दीध्यानः:
Kartā
TypeVerb
Root√ध्यै (दीध्य- as intensive/desiderative-style present participle)
अजःthe Unborn / the Goat (Ajá)
अजः:
Kartā
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
पुरःin front, forward
पुरः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (प्रातिपदिक)
नीयतेis led
नीयते:
—
TypeVerb
Root√नी
नाभिःthe navel; the hub/centre
नाभिः:
Kartā
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
पश्चात्behind, afterwards
पश्चात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
कवयःseers, poets
कवयः:
Kartā
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
यन्तिgo
यन्ति:
—
TypeVerb
Root√या
रेभाःpraisers/singers (inspired chanters)
रेभाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरेभ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Aśva (sacrificial horse)A
Aja (goat)D
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes