Mantra 10
Rishi: Ṛgvedic Aśvamedha tradition (sectional attribution).
Devata: Aśva (as consecrated victim), Vanaspati, Agni, and the Devas collectively.
Chandas: Jagatī/triṣṭubh mixture typical of cited Ṛgvedic material (approximate).
Samhita Patha (Devanagari)
अश्वो॑ घृ॒तेन॒ त्मन्या॒ सम॑क्त॒ उप॑ दे॒वाँ२ ऋ॑तु॒शः पाथ॑ एतु । वन॒स्पति॑र्देवलो॒कं प्र॑जा॒नन्न॒ग्निना॑ ह॒व्या स्व॑दि॒तानि॑ वक्षत्
Transliteration
áśvo ghṛténa tmanā́ sámakta úpa devā́m̐ r̥tuśáḥ pā́tha etu | vanáspátir devalokáṃ prajānán agnínā havyā́ svaditā́ni vakṣat |
Translation
Möge das Pferd, aus eigener Kraft mit Ghee gesalbt, zu den Göttern gehen auf dem Pfad zur rechten Zeit. Möge Vanaspati, der die Götterwelt kennt, mit Agni die Opfergaben, wohlschmeckend bereitet, zu ihnen tragen.
Padapatha (Word Analysis)
अश्वः । घृ॒तेन । त्मन्या॒ । सम॑क्तः । उप । दे॒वान् । ऋ॒तु-शः । पाथः । एतु । वन॒स्पतिः । दे॒व-लोकम् । प्र॒जानन् । अ॒ग्निना॑ । ह॒व्या । स्व॑दि॒तानि । वक्षत्
Word by Word
अश्वःthe horse
अश्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
त्मन्याwith (his) self / by his own power
त्मन्या:
करण
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक)
समक्तःsmeared/anointed
समक्तः:
कर्तृ (अश्वस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसम् + अञ्ज् (धातु) → समक्त (कृदन्त, क्त)
उपtowards, near
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
ऋतुशःseason by season, in due order
ऋतुशः:
—
TypeIndeclinable
Rootऋतुशस् (अव्यय; ऋतु + शस्)
पाथःpath, course
पाथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपाथस् (प्रातिपदिक)
एतुlet (him/it) go
एतु:
—
TypeVerb
Rootइ (धातु)
वनस्पतिःthe lord of the forest (tree/wood)
वनस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
देवलोकम्the world/realm of the gods
देवलोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेवलोक (प्रातिपदिक)
प्रजानन्knowing, recognizing
प्रजानन्:
कर्तृ (वनस्पतेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्र + ज्ञा (धातु) → प्रजानत् (कृदन्त, शतृ)
अग्निनाwith Agni / by fire
अग्निना:
करण
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
हव्यानिoblations
हव्यानि:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
स्वदितानिmade sweet/pleasant, well-tasted
स्वदितानि:
कर्म (हव्यानि-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्वद् (धातु) → स्वदित (कृदन्त, क्त)
वक्षत्let (him/it) carry/bring
वक्षत्:
—
TypeVerb
Rootवह् (धातु) [वेदिक: वक्षति]
Entities Mentioned
A
Aśva (consecrated horse)V
VanaspatiA
AgniD
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes