Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution).
Devata: Indra; ūrjāhuti as personified goddess of nourishment.
Chandas: Yajus (formulaic prose with rhythmic members).

दे॒वी ऊ॒र्जाहु॑ती॒ दुघे॒ सु॒दुघे॒ पय॒सेन्द्र॑मवर्धताम् । इष॒मूर्ज॑म॒न्या व॑क्ष॒त्सग्धि॒ᳪ सपी॑तिम॒न्या नवे॑न॒ पूर्वं॒ दय॑माने पुरा॒णेन॒ नव॒मधा॑ता॒मूर्ज॑मू॒र्जाहु॑ती ऊ॒र्जय॑माने॒ वसु॒ वार्या॑णि॒ यज॑मानाय शिक्षि॒ते व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वीतां॒ यज॑

dēvī ūrjā́hutī dúghe sudúghe páyaséndram avardhatām | iṣám ūrjám anyā́ vakṣat ságdhiṃ sapī́tim anyā́ navéna pū́rvaṃ dáyamāne purāṇéna návam adhātām ūrjám ūrjā́hutī ūrjáyamāne vásu vā́ryāṇi yájāmānāya śikṣité vasuváne vasudhḗyasya vītāṃ́ yája

Möge die Göttin — die Kraft-Oblation (Ūrjāhutī), melkende, gut melkende — mit ihrer Milch den Gott Indra erstarken lassen. Die eine bringe Speise (iṣ) und Kraft (ūrj); die andere bringe Sättigung — Essen und Trinken. Mit dem Neuen, das Frühere hegend; mit dem Alten das Neue einsetzend: mögen sie Kraft festsetzen — die Kraft-Oblation, in Kraft wachsend; möge sie den Opfernden, im Erwerb des Reichtums, in begehrten Gütern unterweisen. Mögen sie herkommen zur Schatzgewinnung, zur Begründung des Schatzes; opfere!

दे॒वी । ऊ॒र्जा-आहु॑ती । दुघे॒ । सु॒-दुघे॒ । पय॑सा । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् । इष॑म् । ऊर्ज॑म् । अ॒न्या । व॒क्ष॒त् । स॒ग्धि॑म् । स-पी॑तिम् । अ॒न्या । नवे॑न । पूर्व॑म् । दय॑माने । पुरा॒णेन॑ । नव॑म् । अ॒धा॒ता॒म् । ऊर्ज॑म् । ऊ॒र्जा-आहु॑ती । ऊ॒र्जय॑माने । वसु॑ । वार्या॑णि । यज॑मानाय । शि॒क्षि॒ते । व॒सु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वी॒ता॒म् । यज॑

देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
ऊर्जाहुतीthe oblation of nourishment
ऊर्जाहुती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऊर्जाहुति (समास: ऊर्ज्/ऊर्जा + आहुति) प्रातिपदिक
दुघेmilking, yielding
दुघे:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदुह् (धातु) → दुघ (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)
सुदुघेwell-yielding
सुदुघे:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसु- + दुह् → सुदुघ (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक)
पयसाwith milk
पयसा:
करण
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धताम्may (the two) increase
अवर्धताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव-
इषम्refreshment
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक: इष् ‘food, refreshment’)
ऊर्जम्strength, nourishment
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
अन्याthe other (one)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वक्षत्may carry / carried
वक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह्/वक्ष् (धातु: वह् ‘to carry’ / वक्ष् ‘to convey’; वैदिक रूप)
सग्धिम्food, eating
सग्धिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसग्धि (प्रातिपदिक; ‘eating/consumption, food’)
सपीतिम्drinking together / drink
सपीतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस- + पीति (प्रातिपदिक; ‘drinking’)
अन्याthe other (one)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नवेनwith the new
नवेन:
करण
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
पूर्वम्the former; previously
पूर्वम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
दयमानेbeing compassionate
दयमाने:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootदय्/दया (धातु/भाव) → दयमान (कृदन्त, शानच्)
पुराणेनwith the old
पुराणेन:
करण
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
नवम्the new
नवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
अधाताम्may (the two) place/establish
अधाताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) + अधि-
ऊर्जम्nourishment
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
ऊर्जाहुतीthe oblation of nourishment
ऊर्जाहुती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऊर्जाहुति (समास) प्रातिपदिक
ऊर्जयमानेnourishing; strengthening
ऊर्जयमाने:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootऊर्जय् (नामधातु/धातु) → ऊर्जयमान (कृदन्त, शानच्)
वसुwealth
वसु:
कर्म
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
वार्याणिexcellent (things)
वार्याणि:
कर्म
TypeAdjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘choice, excellent’)
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
शिक्षितेwhen instructed; trained
शिक्षिते:
अधिकरण
TypeParticiple
Rootशिक्ष् (धातु) → शिक्षित (कृदन्त, क्त)
वसुवनेin the winning of wealth
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (समास: वसु + वन) प्रातिपदिक
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वीताम्may (the two) pursue/attain
वीताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवी (धातु) / वि-इ (धातु) → वीत (कृदन्त, क्त)
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Ū
Ūrjāhuti (personified Devī of nourishment/strength)
I
Indra