Mantra 10
Rishi: Traditionally attributed to Prajāpati/Hiraṇyagarbha hymn-seers; in later lists often connected with Kaśyapa or Prajāpati (attribution varies).
Devata: Prajāpati (Hiraṇyagarbha).
Chandas: Triṣṭubh (common classification for this verse in Vedic hymn tradition).
Samhita Patha (Devanagari)
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम
Transliteration
hiraṇyagárbhaḥ sám avartatā́gre bhūtásya jātáḥ pátir éka āsīt | sá dā́dhāra pṛthivī́ṃ dyā́m utémā́ṃ kásmai devā́ya havíṣā vidhema
Translation
Hiraṇyagarbha erhob sich am Anfang; geboren, war er der einzige Herr alles Gewordenen. Er trug diese Erde und jenen Himmel: welchem Gott sollen wir Verehrung darbringen mit der Opfergabe?
Padapatha (Word Analysis)
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः । सम् । अ॒व॒र्त॒त । अग्रे॑ । भू॒तस्य॑ । जा॒तः । पतिः॑ । एकः॑ । आ॒सी॒त् । सः । दा॑धार । पृ॒थि॒वीम् । द्याम् । उ॒त । इ॒माम् । कस्मै॑ । दे॒वाय॑ । ह॒विषा॑ । वि॒धे॒म
Word by Word
हिरण्यगर्भःHiraṇyagarbha (the Golden Embryo/Creator)
हिरण्यगर्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहिरण्यगर्भ (प्रातिपदिक)
सम्together; completely (prefix)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अवर्ततcame into being; arose; existed
अवर्तत:
—
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते/वर्तति)
अग्रेin the beginning; at first
अग्रे:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
भूतस्यof what has become; of the created being
भूतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू क्त)
जातःborn; arisen
जातः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Root√जन् (क्त)
पतिःlord; master
पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
एकःone; sole
एकः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Root√अस्
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
दाधारsupported; held
दाधार:
—
TypeVerb
Root√धृ
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
द्याम्the heaven; the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
उतand; also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
इमाम्this
इमाम्:
कर्म (पृथिवीम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
कस्मैto whom?
कस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम)
देवायto the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
विधेमmay we offer; may we worship/perform
विधेम:
—
TypeVerb
Root√धा (वि+धा)
Entities Mentioned
P
Prajāpati (Hiraṇyagarbha)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes