Mantra 31

Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Narāśaṃsa; Sarasvatī; Aśvins; Indra (healing-vigour complex)
Chandas: Yajus/prose-formula

होता॑ यक्ष॒न्नरा॒शᳪसं॒ न न॒ग्नहुं॒ पति॒ᳪ सुर॑या भेष॒जं मे॒षः सर॑स्वती भि॒षग्रथो॒ न च॒न्द्रयश्विनो॑र्व॒पा इन्द्र॑स्य वी॒र्यं बद॑रैरुप॒वाका॑भिर्भेष॒जं तोक्म॑भि॒: पय॒: सोम॑: परि॒स्रुता॑ घृ॒तं मधु॒ व्यन्त्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑

hótā yákṣan narāśáṃsaṃ ná nagnáhuṃ pátiṃ súrayā bheṣajáṃ méṣaḥ sárasvatī bhiṣág rathó ná candráyā’śvinór vapā́ índrasya vīryàṃ bádarair upavākā́bhir bheṣajáṃ tókma-bhiḥ páyaḥ sómaḥ parísrutā ghṛtáṃ mádhu vyàntv ā́jyasya hótar yaja

Der Hotṛ soll dem Narāśaṃsa opfern. Wie ein Herr ein Heilmittel ist für den Nackten und Bedürftigen, so sei Surā ein Heilmittel; der Widder ein Heilmittel; Sarasvatī die Heilkundige. Wie ein Wagen durch seinen leuchtenden Lauf ein Heilmittel ist, so sei das Vāpā (Netz) der Aśvins ein Heilmittel; (so sei) Indras heldische Kraft. Mit Badara‑Früchten, mit Upavākā‑Rufen ein Heilmittel; mit Samen ein Heilmittel. Mögen Milch, der gut geseihte Soma, Ghee und Honig anwachsen; mögen sie in die Opfergabe eindringen. O Hotṛ, opfere!

होता । यक्षन् । नराशंसम् । न । नग्नहुम् । पतिम् । सुरया । भेषजम् । मेषः । सरस्वती । भिषक् । रथः । न । चन्द्रया । अश्विनोः । वपा । इन्द्रस्य । वीर्यम् । बदरैः । उपवाकाभिः । भेषजम् । तोक्मभिः । पयः । सोमः । परिस्रुताः । घृतम् । मधु । व्यन्तु । आज्यस्य । होतः । यज

होताthe Hotṛ priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति) से
यक्षन्let him worship / may he offer
यक्षन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यक्ष्)
नरा॒शंसम्Nārāśaṃsa (a deity/Agni as ‘praised by men’)
नरा॒शंसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनराशंस (प्रातिपदिक)
not / like
:
TypeIndeclinable
Root
नग्नहुम्Nagnahu (name/epithet; lit. ‘naked-invoker’)
नग्नहुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनग्नहु (प्रातिपदिक)
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
सुरयाwith surā (liquor)
सुरया:
करण
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
भेषजम्medicine, remedy
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
मे॒षःa ram
मे॒षः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमेष (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
भिषक्physician
भिषक्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभिषज्/भिषक् (प्रातिपदिक)
रथःchariot
रथः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Root
चन्द्रयश्विनोःof the two Candrayāśvins (Aśvins)
चन्द्रयश्विनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootचन्द्रयश्विन् (प्रातिपदिक)
वपाomentum / caul-fat (sacrificial portion)
वपा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवपा (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वीर्यम्heroic power, vigor
वीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
बदरैःwith jujube fruits (badara)
बदरैः:
करण
TypeNoun
Rootबदर (प्रातिपदिक)
उपवाकाभिःwith (supporting) invocations/utterances (upavākāḥ)
उपवाकाभिः:
करण
TypeNoun
Rootउपवाका (प्रातिपदिक)
भेषजम्remedy
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
तोक्मभिःwith grains/seeds
तोक्मभिः:
करण
TypeNoun
Rootतोक्म (प्रातिपदिक)
पयःmilk
पयः:
कर्म/कर्तृ (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
परिस्रुताःwell-filtered, strained
परिस्रुताः:
विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootपरि-√स्रु (कृदन्त: क्त)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
मधुhoney, sweetness
मधु:
कर्म
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them pervade/spread
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√अन् (व्यन्ति) / √वा? (वैदिक रूप)
आज्यस्यof the clarified butter (ā́jya)
आज्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरीin/at the Hotṛ (in the Hotṛ’s office)
होतरी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship! offer!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज्
N
Narāśaṃsa
S
Sarasvatī
A
Aśvins
I
Indra