Mantra 65
Rishi: Needs anukramaṇī confirmation for VS 20 sequence
Devata: Indra; Aśvins; Sarasvatī; Soma/Vanaspati (implicit)
Chandas: Likely Triṣṭubh/Jagatī cadence (requires scan)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तु॒थेन्द्रो॒ वन॒स्पति॑: शशमा॒नः प॑रि॒स्रुता॑ । की॒लाल॑म॒श्विभ्यां॒ मधु॑ दु॒हे धे॒नुः सर॑स्वती
Transliteration
ṛtuthéndro vánaspátiḥ śaśamānáḥ parisrutā́ | kīlā́lam aśvíbhyāṃ mádhu duhē dhēnúḥ sárasvatī
Translation
Zur rechten Zeit trinkt Indra, der Herr der Waldbäume, an Kraft zunehmend, die gefilterten Ströme. Sarasvatī, die melkende Kuh, melkt süßen kīlāla, Honig, für die Aśvins hervor.
Padapatha (Word Analysis)
ऋतुथा । इन्द्रः । वनस्पतिः । शशमानः । परिस्रुताः । कीलालम् । अश्विभ्याम् । मधु । दुहे । धेनुः । सरस्वती
Word by Word
ऋतुथाseasonally; according to the seasons
ऋतुथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootऋतु + था (प्रत्यय/अव्यय) अथवा ऋतु-था (अव्यय)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वनस्पतिःlord of the forest; tree (as a deity)
वनस्पतिः:
Kartā (समुच्चित) / विशेष्य (इन्द्रस्य)
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
शशमानःbringing peace; pacifying
शशमानः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootशम् (धातु) → शशमान (वर्तमान कृदन्त/शतृ-प्रायः; वैदिक रूप)
परिस्रुताflowing around; streaming forth
परिस्रुता:
Kartā-विशेषण (धेनोः/सरस्वत्याः)
TypeAdjective/Participle
Rootस्रु (धातु) + परि- (उपसर्ग) → परिस्रुत (भूतकृदन्त)
कीलालम्sweet drink; fermented/sweet liquor
कीलालम्:
Karma
TypeNoun
Rootकीलाल (प्रातिपदिक)
अश्विभ्याम्for the Aśvins / by the Aśvins (dual)
अश्विभ्याम्:
Sampradāna (लाभार्थे) / Karaṇa (सह/द्वारा)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweetness
मधु:
Karma (दुहेः) / विशेष्य (कीलालस्य)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
दुहेmilks; draws out
दुहे:
Kriyā
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
धेनुःthe milch-cow
धेनुः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā (अपि/समुच्चित) / धेनोः अप्पोज़िशन
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraA
AśvinsS
SarasvatīS
Soma (implicit)V
Vanaspati (as epithet/field)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes