Mantra 61
Rishi: RV-derived; employed as Yajus in VS
Devata: Aśvins, Indra, Sarasvatī
Chandas: RV-style (likely Triṣṭubh; confirm by scan)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒षासा॒नक्त॑मश्विना॒ दिवेन्द्र॑ सा॒यमि॑न्द्रियैः । स॒ञ्जा॒ना॒ने सु॒पेश॑सा॒ सम॑ञ्जाते॒ सर॑स्वत्या
Transliteration
uṣā́sā náktam aśvinā divéndra sāyám indriyáiḥ | saṃjānānè supéśasā sám añjāte sárasvatyā ||
Translation
Bei Morgenröte und bei Nacht, o Aśvins; bei Tag und am Abend, o Indra — durch (eure) Kräfte; in Eintracht, von schöner Gestalt, werdet ihr gemeinsam mit Sarasvatī geboren.
Padapatha (Word Analysis)
उषासा । नक्तम् । अश्विना । दिवा । इन्द्र । सायम् । इन्द्रियैः । सञ्जानाने । सुपेशसा । समञ्जाते । सरस्वत्या
Word by Word
उषासा(the two) Dawns
उषासा:
Kartā
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक) → उषासा (द्विवचन-प्रथमा)
नक्तम्by night / at night
नक्तम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय/कालवाचक)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक) → अश्विना (द्विवचन-प्रथमा)
दिवेfor heaven / for the day-sky
दिवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक) → दिवे
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सायम्in the evening
सायम्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootसायम् (अव्यय/कालवाचक)
इन्द्रियैःwith powers / faculties
इन्द्रियैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
सञ्जानाने(the two) knowing / recognizing (each other)
सञ्जानाने:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-√ज्ञा (धातु) → सञ्जानान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ) → सञ्जानाने
सुपेशसाof beautiful form / well-adorned
सुपेशसा:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु-पेशस् (प्रातिपदिक) → सुपेशसा
समञ्जातेwell-anointed / well-prepared
समञ्जाते:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-√अञ्ज् (धातु) → समञ्जात (भूतकृदन्त/क्त) → समञ्जाते
सरस्वत्याwith Sarasvatī / by Sarasvatī
सरस्वत्या:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Aśvins (Nā́satyā)I
IndraS
SarasvatīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes