Mantra 87
Rishi: Vājasaneyin school attribution.
Devata: Pitṛs (by svadhā), with implement-bandhu focus.
Chandas: Irregular/mixed (requires metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
कु॒म्भो व॑नि॒ष्ठुर्ज॑नि॒ता शची॑भि॒र्यस्मि॒न्नग्रे॒ योन्यां॒ गर्भो॑ अ॒न्तः । प्ला॒शिर्व्य॑क्तः श॒तधा॑र॒ उत्सो॑ दु॒हे न कु॒म्भी स्व॒धां पि॒तृभ्य॑:
Transliteration
kúmbho vaniṣṭhúr janitā́ śacī́bhir yásminn ágre yónyāṃ gárbho antáḥ | plāśír vyàktaḥ śatádhāra útsó duhè ná kúmbhī svadhā́ṃ pitṛ́bhyaḥ
Translation
Der Krug und der hölzerne Untersatz sind der Erzeuger durch mächtige Kräfte: in ihm ist zuerst, im Schoß, der Keim im Innern eingeschlossen. Der Palāśa-Schöpflöffel, offenbar, eine hundertströmige Quelle, spendet — wie ein Krug, der melkt — svadhā den Vätern.
Padapatha (Word Analysis)
कुम्भः । वनिष्ठुः । जनिता । शचीभिः । यस्मिन् । अग्रे । योन्याम् । गर्भः । अन्तः । प्लाशिः । व्यक्तः । शतधारः । उत्सः । दुहे । न । कुम्भी । स्वधाम् । पितृभ्यः
Word by Word
कुम्भःthe pot; jar
कुम्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक)
वनिष्ठुःthe most-desired/most-pleasant one (epithet)
वनिष्ठुः:
कर्तृ (कुम्भः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootवनिष्ठु (प्रातिपदिक)
जनिताbegetter; producer
जनिता:
कर्तृ (कुम्भः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootजन् (धातु) → जनितृ/जनिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शचीभिःwith powers/skills (energies)
शचीभिः:
करण
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्रेat first; in the beginning
अग्रे:
अधिकरण (काल/अवस्था)
TypeIndeclinable (adverbial loc.)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
योन्याम्in the womb/source
योन्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
गर्भःthe embryo; germ
गर्भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अन्तःinside; within
अन्तः:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर्/अन्तः (अव्यय)
प्लाशिः(the) ladle/wooden vessel (plāśi-)
प्लाशिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्लाशि (प्रातिपदिक)
व्यक्तःmanifest; clearly distinguished
व्यक्तः:
कर्तृ-विशेषण (प्लाशिः इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootवि + अञ्ज्/व्यज् (धातु) → व्यक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
शतधारःhaving a hundred streams
शतधारः:
कर्तृ-विशेषण (उत्सः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशत + धार (समास-प्रातिपदिक)
उत्सःspring; fountain
उत्सः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
दुहेmilks; yields
दुहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
नas; like (comparative particle)
न:
सम्बन्ध/निषेध-निपात (उपमा-वाक्ये)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
कुम्भीa pot (fem.); pot-vessel
कुम्भी:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootकुम्भी (प्रातिपदिक)
स्वधाम्svadhā-offering; ancestral nourishment
स्वधाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
पितृभ्यःto the Fathers (ancestors)
पितृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
Pitṛs (Fathers)S
Svadhā (as offering-power)S
Sacrificial implements as bandhu (kumbha, stand, palāśa-ladle)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes