Mantra 30
Rishi: Tradition attributes such prasava-formulas to seers of Savitṛ/Aditi cycles (anukramaṇī-dependent).
Devata: Aditi; Savitṛ (as impeller).
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (yajus-adapted; not strictly metrical in all recensions).
Samhita Patha (Devanagari)
वाज॑स्य॒ नु प्र॑स॒वे मा॒तरं॑ म॒हीमदि॑तिं॒ नाम॒ वच॑सा करामहे । यस्या॑मि॒दं विश्वं॒ भुव॑नमावि॒वेश॒ तस्यां॑ नो दे॒वः स॑वि॒ता धर्म॑ साविषत्
Transliteration
vā́jasya nú prasavé mātáraṃ mahī́m áditiṃ nā́ma vácasā karāmahe | yásyām idáṃ víśvaṃ bhúvanam āvivéśa tásyāṃ no deváḥ savitā́ dhárma sāviṣat
Translation
Nun, auf den Antrieb des Vāja hin, rufen wir mit feierlichem Wort die mächtige Mutter, Aditi, beim Namen an, in die dieses ganze All des Seienden eingegangen ist; in ihr möge der Gott Savitṛ für uns die heilige Ordnung (Dharma) antreiben.
Padapatha (Word Analysis)
वाजस्य । नु । प्रसवे । मातरम् । महीम् । अदितिम् । नाम । वचसा । करामहे । यस्याम् । इदम् । विश्वम् । भुवनम् । आविवेश । तस्याम् । नः । देवः । सविता । धर्म । साविषत् ।
Word by Word
वाजस्यof strength/prize (vāja)
वाजस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाज
नुnow/indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
प्रसवेat the impelling/instigation
प्रसवे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootप्रसव
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
महीम्great
महीम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootमही
अदितिम्Aditi
अदितिम्:
कर्म (मातरम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअदिति
नामby name / as ‘name’
नाम:
कर्म (वचसा इत्यनेन सह: ‘नाम वचसा’ = ‘नाम्ना वचसा’)
TypeNoun
Rootनामन्
वचसाwith speech/utterance
वचसा:
करण
TypeNoun
Rootवचस्
करामहेwe make/do (we invoke/perform)
करामहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
यस्याम्in whom/wherein
यस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद्
इदम्this
इदम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootइदम्
विश्वम्all/entire
विश्वम्:
विशेषण (कर्तरि)
TypeAdjective
Rootविश्व
भुवनम्world/being/creation
भुवनम्:
कर्ता (इदम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootभुवन
आविवेशhas entered
आविवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootविश्
तस्याम्in her/in that (Aditi)
तस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootतद्
नःfor us/our
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
देवःthe god
देवः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदेव
सविताSavitar
सविता:
कर्ता (देवः इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootसवितृ
धर्मorder/law (dharma)
धर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootधर्म
साविषत्may he impel/establish
साविषत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (सव्) / सवितृ-प्रेरणे
Entities Mentioned
A
AditiS
SavitṛV
VājaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary