Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 82

Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition (unspecified)
Devata: Prajāpati/Agni as the upheld order (functional devatā: ṛta-satya)
Chandas: Yajus (predicate cluster)

ऋ॒तश्च॑ स॒त्यश्च॑ ध्रु॒वश्च॑ ध॒रुण॑श्च । ध॒र्ता च॑ विध॒र्ता च॑ विधार॒यः

ṛtáś ca satyáś ca dhrúvaś ca dháruṇaś ca | dhartā́ ca vidhartā́ ca vidhāráyaḥ

Ṛta und Satya; der Unwandelbare und der Träger; der Träger und der Ordner, die Aufrechterhalter.

ऋतम् । च । सत्यम् । च । ध्रुवः । च । धरुणः । च । धर्ता । च । विधर्ता । च । विधारयः

ऋतम्cosmic order, right order
ऋतम्:
Kartā
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ-धातु; ‘ऋत’ = cosmic order) अथवा √अृ (गत्यर्थ) से निष्पन्न भाव
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
सत्यम्truth
सत्यम्:
Kartā
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक) < सत् (√अस् ‘to be’) + -य
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
ध्रुवम्the fixed/steadfast (principle)
ध्रुवम्:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootध्रुव (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे) से ‘स्थिर’ अर्थ
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
धरुणम्support, foundation
धरुणम्:
Kartā
TypeNoun/Adjective (substantive)
Rootधरुण (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे) ; ‘आधार/धारण-शक्ति’
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
धर्ताthe supporter, bearer
धर्ता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Rootधर्तृ (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे) + तृ (कर्तरि) प्रत्यय
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
विधर्ताthe arranger/supporter in due order
विधर्ता:
Kartā
TypeNoun (agent)
Rootविधर्तृ (प्रातिपदिक) < वि- + √धृ (धारणे) + तृ
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
विधारयःthe sustainers/maintainers (those who uphold in order)
विधारयः:
Kartā
TypeNoun (agent/epithet)
Rootविधारय (प्रातिपदिक) < वि- + √धृ (धारणे) + णिच् (आय) → धारय (धारयति) ; बहुवचन-कर्तरि नामरूप
P
Prajāpati
A
Agni
Ṛta-Satya (cosmic Order and Truth)