Mantra 54
Rishi: Śukla-Yajurvedic school attribution (traditional)
Devata: Dik-devatāḥ (the deified directions); secondarily Yajñapati
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-like mixed cadence (as typical in Yajus mantras)
Samhita Patha (Devanagari)
पञ्च॒ दिशो॒ दैवी॑र्य॒ज्ञम॑वन्तु दे॒वीरपाम॑तिं॒ दुर्म॑तिं॒ बाध॑मानाः । रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्ती रा॒यस्पोषे॒ अधि॑ य॒ज्ञो अ॑स्थात्
Transliteration
páñca díśo daivī́r yajñám avantu devī́r apā́matiṃ dúrmatiṃ bā́dhamānāḥ | rāyás-poṣe yajñápatim ā-bhájantī rāyás-poṣe ádhi yajñó asthāt ||
Translation
Mögen die fünf göttlichen Himmelsrichtungen das Opfer fördern, die Göttinnen, die Fehlgedanken und böse Gedanken abwehrend. Den Herrn des Opfers zur Mehrung des Reichtums zuteilend — auf der Mehrung des Reichtums hat das Opfer seinen Stand genommen.
Padapatha (Word Analysis)
पञ्च । दिशः । दैवीः । यज्ञम् । अवन्तु । देवीः । अपामतिम् । दुर्मतिम् । बाधमानाः । रायः-पोषे । यज्ञ-पतिम् । आ-भजन्ती । रायः-पोषे । अधि । यज्ञः । अस्थात् ।
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषणम् (दिशः-विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootपञ्चन्
दिशःdirections, quarters
दिशः:
कर्तृ (अवन्तु-कर्तृ)
TypeNoun
Rootदिश्
दैवीःdivine
दैवीः:
विशेषणम् (दिशः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदैवी (देव-सम्बन्धिन्)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म (अवन्तु)
TypeNoun
Rootयज्ञ
अवन्तुmay (they) protect/help
अवन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव्
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ (बाधमानाः-कर्तृ)
TypeNoun
Rootदेवी
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (अमतिः-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootअप्
अमतिम्lack of right thought, folly
अमतिम्:
कर्म (बाधमानाः)
TypeNoun
Rootअमति
दुर्मतिम्evil-mindedness, bad counsel
दुर्मतिम्:
कर्म (बाधमानाः)
TypeNoun
Rootदुर्मति
बाधमानाःrepelling, driving away
बाधमानाः:
कर्तृ (देवीः) सह
TypeVerb (participle)
Rootबाध्
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (पोषे)
TypeNoun
Rootराय् (रायि) / रयि
पोषेin/for prosperity, nourishment
पोषे:
अधिकरण (अभजन्ती)
TypeNoun
Rootपोष
यज्ञपतिम्the lord of the sacrifice
यज्ञपतिम्:
कर्म (अभजन्ती)
TypeNoun
Rootयज्ञपति
आtowards, unto
आ:
क्रियाविशेषणम् (अभज्)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootआ
अभजन्तीsharing/assigning, apportioning (to), serving
अभजन्ती:
कर्तृ (देवीः) सह
TypeVerb (participle)
Rootअभज् (भज् + अभि/आ)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (पोषे)
TypeNoun
Rootराय् (रायि) / रयि
पोषेin/for prosperity
पोषे:
अधिकरण (अस्थात्)
TypeNoun
Rootपोष
अधिupon, over
अधि:
क्रियाविशेषणम् (स्था)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
कर्तृ (अस्थात्)
TypeNoun
Rootयज्ञ
अस्थात्stood, was established
अस्थात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था
Entities Mentioned
P
Pañca Diśaḥ (Five Divine Quarters/Directions)Y
Yajñapati (Lord of the Sacrifice)D
Devīr Apāmatiḥ / Durmati-bādhikāḥ (Directional goddesses as removers of wrong thought)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes