Mantra 17
Rishi: Yājñavalkya (general attribution)
Devata: Agni/Prajāpati as archetypal Hotṛ (interpretive identification)
Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable, given the syntactic span; not fully verifiable from the input alone)
Samhita Patha (Devanagari)
य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्होता॒ न्यसी॑दत् पि॒ता न॑: । स आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः प्रथम॒च्छदव॑राँ॒२ आ वि॑वेश
Transliteration
yá imā́ víśvā bhúvanāni júhvad ṛ́ṣir hótā nyásīdat pitā́ naḥ | sá āśíṣā dráviṇam ícchamānaḥ prathamácchat avarā́n ā́ vivēśa
Translation
Er, der, opfernd, als Ṛṣi und Hotṛ, sich mitten in all diesen Welten niedersetzte — unser Vater; er, der durch Segensspruch Reichtum begehrend, zuerst die unteren Bereiche überdeckte und in sie eintrat.
Padapatha (Word Analysis)
यः । इ॒माः । विश्वाः॑ । भुव॑नानि । जुह्व॑त् । ऋषिः॑ । होता॑ । नि । असी॑दत् । पि॒ता । नः॒ । सः । आ॒शिषा॑ । द्रवि॑णम् । इ॒च्छमा॑नः । प्र॒थ॒म॒च्छत् । अ॒व॒रान् । आ । वि॒वेश
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘य’)
इमाःthese
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds; beings; realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
जुह्वत्offering; sacrificing
जुह्वत्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootहु (धातु) → जुह्वत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
ऋषिःseer
ऋषिः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
होताHotṛ-priest
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
निdown; in; (as preverb)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
असीदत्sat down
असीदत्:
Kartā
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + नि → नि-सीद्
पिताfather
पिता:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आशिषाwith blessing
आशिषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootआशिष् (प्रातिपदिक)
द्रविणम्wealth
द्रविणम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
इच्छमानःdesiring
इच्छमानः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootइष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त, शानच्)
प्रथमच्छदःthe first covering/shelter (i.e., foremost abode)
प्रथमच्छदः:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootप्रथम + छद (प्रातिपदिक; समासः)
अवरान्the lower (ones/regions)
अवरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
आtowards; into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विवेशentered
विवेश:
Kartā
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + वि + आ → वि-आ-विश्
Entities Mentioned
A
AgniP
PrajāpatiV
Viśve Devāḥ (All the worlds/all divine orders)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes