Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 61

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Pṛthivī, Agni; Prajāpati/Viśvakarman (principal theological agent)
Chandas: Yajus-formula with ṛc-like cadence (not strictly metrical)

मा॒तेव॑ पु॒त्रं पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॒म॒ग्निᳪ स्वे योना॑वभारु॒खा । तां विश्वै॑र्दे॒वैरृ॒तुभि॑: संविदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु

mā́teva putráṃ pṛthivī́ purīṣyám agníṃ své yónāv abhā́rukhā | tā́ṃ víśvair deváir ṛtúbhiḥ saṃvidānáḥ prajā́patir víśvakarmā́ ví muñcatu

Wie eine Mutter den Sohn, so hat die Erde, die purīṣa-tragende, Agni in seinen eigenen Schoß erhoben. In Eintracht mit allen Göttern und mit den Jahreszeiten möge Prajāpati, der Allgestalter (Viśvakarman), sie lösen und ungebunden machen.

माता-इव । पुत्रम् । पृथिवी । पुरीष्यम् । अग्निम् । स्वे । योनौ । अभि-आरु॒खा । ताम् । विश्वैः । देवैः । ऋतुभिः । संविदानः । प्रजापतिः । विश्वकर्मा । वि । मुञ्चतु ।

माताmother
माता:
Kartā (उपमान-कर्तृ) / संबन्ध (उपमा)
TypeNoun
Rootमातृ
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
Kartā
TypeNoun
Rootपृथिवी
पुरीष्यम्rich in manure/soil; fertile
पुरीष्यम्:
Karma-विशेषण
TypeAdjective
Rootपुरीष्य (पुरीष + यत्) / पुरीष
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
स्वेin his own
स्वे:
Adhikaraṇa-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्व
योनौin the womb/abode
योनौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयोनि
अभारुखाhas mounted/has ascended (entered upon)
अभारुखा:
Kriyā
TypeVerb
Rootअभि + आ + रुह् (धातु: रुह्)
ताम्her (that)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
विश्वैःwith all
विश्वैः:
Karaṇa-विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व
देवैःby/with the gods
देवैः:
Karaṇa (सहकारि/सहयोग)
TypeNoun
Rootदेव
ऋतुभिःwith the seasons
ऋतुभिः:
Karaṇa (सहकारि)
TypeNoun
Rootऋतु
संविदानःbeing in concord/being united (agreeing)
संविदानः:
Kartā-विशेषण
TypeVerb (Participle)
Rootसम् + विद् (धातु: विद्)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजापति
विश्वकर्माViśvakarman (all-maker)
विश्वकर्मा:
Kartā (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन्
विapart, asunder (intensifier)
वि:
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि
मुञ्चतुmay he release/loosen
मुञ्चतु:
Kriyā
TypeVerb
Rootमुच्
P
Pṛthivī (Earth)
A
Agni
P
Prajāpati
V
Viśvakarman
V
Viśve Devāḥ (All the Gods)
Ṛtavaḥ (Seasons)