Mantra 111
Rishi: To be confirmed via anukramaṇī.
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm).
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वद॑र्शतम॒ग्निᳪ सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॑: । श्रुत्क॑र्णᳪ स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दै॑व्यं॒ मानु॑षा यु॒गा
Transliteration
ṛtā́vānaṃ mahiṣáṃ viśvádarśatam agníṃ sumnā́ya dadhire púro jánāḥ | śrútkarṇaṃ sapráthastamaṃ tvā girā́ daívyaṃ mā́nuṣā yugā́ ||
Translation
Agni, den vom ṛta Erfüllten, den Mächtigen, von allen Erblickten—ihn haben die Menschen vorn aufgestellt zum Wohlwollen. Dich, den weithin sich Ausbreitenden, mit hörendem Ohr, den Göttlichen, preisen die Menschengeschlechter mit ihrer Rede.
Padapatha (Word Analysis)
ऋतावानम् । महिषम् । विश्व-दर्शतम् । अग्निम् । सुम्नाय । दधिरे । पुरः । जनाः । श्रुत्-कर्णम् । स-प्रथः-तमम् । त्वा । गिरा । दैव्यम् । मानुषाः । युगा ।
Word by Word
ऋतावानम्the ṛta-possessing (truth/rite-abiding)
ऋतावानम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)
महिषम्the mighty one / bull
महिषम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
विश्वदर्शतम्visible to all / universally seen
विश्वदर्शतम्:
कर्म (अग्निम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootविश्व-दर्शत (प्रातिपदिक; विश्व + दर्शत)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सुम्नायfor favor / for grace
सुम्नाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
दधिरेthey placed / they established
दधिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (डुधाञ्) धातु
पुरःin front / before
पुरः:
अधिकरण (स्थानवाचक—‘in front’)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपसर्गवत्)
जनाःthe people
जनाः:
कर्ता
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
श्रुत्कर्णम्having attentive/‘heard’ ears; keen-eared
श्रुत्कर्णम्:
कर्म (त्वा विशेषयति)
TypeAdjective
Rootश्रुत-कर्ण (प्रातिपदिक; श्रुत + कर्ण)
सप्रथस्तमम्most widely extended / most expansive
सप्रथस्तमम्:
कर्म (त्वा विशेषयति)
TypeAdjective
Rootसु-प्रथस्-तम (प्रातिपदिक; स(ु) + प्रथस् + तम)
त्वाyou (acc.)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गिराwith a hymn / by speech
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर्/गीर् (प्रातिपदिक)
दैव्यम्divine
दैव्यम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव + य)
मानुषाhuman
मानुषा:
करण-विशेषण
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
युगाages / yugas
युगा:
अधिकरण (कालवाचक—‘for ages’)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes