Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 51

शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti

Para–Apara Ontology

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः । पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया

pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ | pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā

Pulastya ist als der Herr mit dem Mondschmuck (Candramauḷi) zu erkennen. Prīti ist die geliebte Gemahlin Pinākins (Śivas, des Trägers des Bogens Pināka). Pulaha ist dem Zerstörer Tripuras zugeordnet; und seine Teure ist wahrlich Śiva ergeben—von Śiva geliebt.

pulastyaḥPulastya
pulastyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpulastya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
śaśa-bhṛt-mauliḥthe moon-crested one
śaśa-bhṛt-mauliḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaśa (प्रातिपदिक) + bhṛt (कृदन्त/प्रातिपदिक) + mauli (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; बहुव्रीहि: ‘he whose crest (mauli) bears the hare/moon (śaśabhṛt)’ i.e., moon-crested
prītiḥPrīti
prītiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprīti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular
kāntābeloved (consort)
kāntā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāntā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; ‘beloved (wife)’
pinākinaḥof Pinākin
pinākinaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpinākin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; ‘of Pinākin (Śiva, bearer of Pināka)’
pulahaḥPulaha
pulahaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpulaha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
tripura-dhvaṃsīdestroyer of Tripura
tripura-dhvaṃsī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottripura (प्रातिपदिक) + dhvaṃsin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; तत्पुरुष: tripurasya dhvaṃsī ‘destroyer of Tripura’
tat-priyāhis beloved
tat-priyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + priyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; तत्पुरुष (षष्ठी): tasya priyā ‘his beloved’
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (विरोध/विशेषार्थक अव्यय)
śiva-priyābeloved of Śiva
śiva-priyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक) + priyā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st), Singular; तत्पुरुष (षष्ठी): śivasya priyā ‘beloved of Śiva’

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Tripurāntaka

Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga account; it continues the vibhūti-identification by linking Prajāpatis (Pulastya, Pulaha) and their consorts to Śiva’s epithets (moon-crested, Pinākin, Tripuradhvaṃsī).

Role: nurturing

Cosmic Event: Tripura-dahana allusion (cosmic destruction of the three cities)

S
Shiva
P
Pulastya
P
Pulaha
T
Tripurantaka (Shiva as destroyer of Tripura)

FAQs

It highlights that even exalted sages are defined by their connection to Śiva—His marks (moon-crested), His epithets (Pinākin), and His acts (Tripura’s destruction)—teaching that devotion to Pati (Śiva) is the highest identity and refuge.

By invoking Śiva through His names and forms (moon-crested, Pinākin, Tripurantaka), the verse supports Saguna-upāsanā—remembering Śiva’s attributes and deeds—which in Purāṇic practice naturally includes Liṅga-worship as His accessible, grace-giving presence.

Name-remembrance (nāma-smaraṇa) of Śiva—meditating on epithets like Pinākin and Tripurantaka—paired with simple Liṅga-pūjā using bhasma (Tripuṇḍra) and japa of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya.”