Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 46

शिवशक्त्यैक्य-तत्त्वविचारः / Inquiry into the Unity of Śiva and Śakti

Para–Apara Ontology

चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा । ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी

caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā | īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī

Er ist Candrārdhaśekhara, der Herr, dessen Scheitel mit der Mondsichel geschmückt ist; und er ist auch der Mond selbst. Rohiṇī ist die Geliebte Rudras. Er ist Īśāna, der höchste Herr (Parameśāna); und seine edle Gemahlin ist die höchste Göttin (Parameśvarī).

caṃdra-ardha-śekharaḥ(he who has) the half-moon as crest
caṃdra-ardha-śekharaḥ:
Karta (कर्ता/subject; epithet)
TypeNoun
Rootcaṃdra (प्रातिपदिक) + ardha (प्रातिपदिक) + śekhara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘caṃdrasya ardhasya śekharaḥ’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (and)
caṃdraḥCandra (Moon)
caṃdraḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootcaṃdra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
rohiṇīRohiṇī
rohiṇī:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootrohiṇī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
rudra-vallabhābeloved of Rudra
rudra-vallabhā:
Viśeṣaṇa (विशेषण/adjectival to rohiṇī)
TypeAdjective
Rootrudra (प्रातिपदिक) + vallabhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘rudrasya vallabhā’
īśānaḥĪśāna
īśānaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootīśāna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
parameśānaḥthe supreme Lord (Īśāna)
parameśānaḥ:
Karta (कर्ता/subject; epithet)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + īśāna (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya: ‘paramaḥ īśānaḥ’
tad-āryāthat noble lady
tad-āryā:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + āryā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya: ‘sā āryā’ (that noble lady)
parameśvarīthe supreme Goddess
parameśvarī:
Karta (कर्ता/subject; epithet)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + īśvarī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya: ‘paramā īśvarī’

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Īśāna

Sthala Purana: Not a jyotirliṅga account; the verse foregrounds Īśāna as Parameśāna and Parameśvarī as his śakti—key Siddhānta language for the Lord who grants grace (anugraha) and right knowledge.

Significance: Supports contemplative pilgrimage: seeing the moon (candra) and its beloved Rohiṇī as reflections of Śiva-Śakti, cultivating īśvara-bhāva and surrender.

Shakti Form: Umā

Role: teaching

Offering: pushpa

S
Shiva
P
Parvati
C
Chandra
R
Rohini
R
Rudra
I
Ishana
P
Parameshvari

FAQs

The verse affirms Śiva as both transcendent Lord (Parameśāna/Īśāna) and immanent presence (identified even with the Moon), while also establishing Śakti as inseparable from him as Parameśvarī—together indicating Pati (the Lord) as the source of grace that releases the bound soul (paśu) from bondage (pāśa).

By naming Śiva through iconic epithets like Candrārdhaśekhara and Īśāna, it supports saguna-upāsanā: devotees contemplate the Linga as Śiva’s accessible form while remembering his attributes and his unity with the Goddess, through whom divine grace becomes operative in worship.

Meditate on Śiva as Candrārdhaśekhara with Devī as Parameśvarī while repeating the Pañcākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”); worship may be accompanied by Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as Shaiva marks of consecration and remembrance.