Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 27

पञ्चावरणमार्गस्थं योगेश्वरस्तोत्रम्

Pañcāvaraṇa-mārga Stotra to Yogeśvara Śiva

मूर्धाभिमानिनी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । शिवार्चनरतं शांतं शांत्यतीतं मखास्थितम्

mūrdhābhimāninī mūrtiḥ śivasya paramātmanaḥ | śivārcanarataṃ śāṃtaṃ śāṃtyatītaṃ makhāsthitam

Dies ist die Gestalt des höchsten Selbst, des Herrn Śiva, der über das Haupt waltet (und mit ihm identisch ist). Sie ist der Verehrung Śivas hingegeben, still, selbst über die Stille hinaus, und im Opferritus gegründet—doch von seinen Fesseln unberührt.

mūrdha-abhimāninīpresiding over the head
mūrdha-abhimāninī:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक) + abhimāninī (अभि+मन् धातु, णिनि-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘मूर्ध्नि अभिमानः यस्याः’ (presiding over/identifying with the head)
mūrtiḥform/manifestation
mūrtiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
śivasyaof Śiva
śivasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
paramātmanaḥof the Supreme Self
paramātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootparama-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
śiva-arcana-ratamdevoted to Śiva-worship
śiva-arcana-ratam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootśiva (प्रातिपदिक) + arcana (प्रातिपदिक) + rata (रम् धातु, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-कृदन्त ‘rata’ used adjectivally; ‘शिवार्चने रतः’ (devoted to worship of Śiva)
śāntampeaceful
śāntam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootśānta (शम् धातु, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-कृदन्त (peaceful)
śānti-atītambeyond peace
śānti-atītam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootśānti (प्रातिपदिक) + atīta (अति+इ धातु, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘शान्तिम् अतीतः’ (beyond peace)
makha-sthitamsituated in the sacrifice
makha-sthitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootmakha (प्रातिपदिक) + sthita (स्था धातु, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘मखे स्थितः’ (situated in the sacrifice)

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Significance: Emphasizes inner worship and transcendence: Śiva as paramātman presiding over the ‘head’ (mūrdhan) suggests contemplative ascent and jñāna-oriented devotion, a common pilgrimage fruit (jñāna-vṛddhi) when visiting major Śiva temples.

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It presents Śiva as Paramātmā who pervades the subtle body and transcends all states; devotion to Śiva culminates not merely in calmness but in a peace-transcending liberation (śānti-atīta).

By calling the form “devoted to Śiva-worship,” it affirms Saguna upāsanā (worship with form, such as Liṅga-arcana) as a valid means that leads the seeker toward the transcendent reality of Śiva beyond all qualities.

Perform Śiva-arcana with inner dhyāna: keep awareness at the crown/head region while repeating the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), letting ritual action become inward offering rather than mere external karma.