Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 3

काम्यकर्मविभागः — Taxonomy of Kāmya (Desire-Motivated) Śaiva Rites

Devanagari script

उपमन्युरुवाच । अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा । ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः

Transliteration

upamanyuruvāca | astyaihikaphalaṃ kiñcidāmuṣmikaphalaṃ tathā | aihikāmuṣmikañcāpi tacca pañcavidhaṃ punaḥ

Translation

Upamanyu sprach: „Es gibt eine Frucht, die weltlich ist, dieser Lebenszeit zugehörig, und ebenso eine Frucht, die jenseitig ist. Es gibt auch eine Frucht, die zugleich diesseitig und jenseitig ist; und diese ist wiederum von fünf Arten.“

Word by Word

• उपमन्युः: Upamanyu
• उपमन्युः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपमन्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अस्ति: there is
• अस्ति: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ऐहिक-फलम्: worldly fruit/result
• ऐहिक-फलम्: कर्म/विषय (Karma/Viṣaya)
• Type: Noun
• Root: ऐहिक (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (ऐहिकं फलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• किञ्चित्: some, something
• किञ्चित्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (indefinite ‘something’)

• आमुष्मिक-फलम्: otherworldly fruit/result
• आमुष्मिक-फलम्: कर्म/विषय (Karma/Viṣaya)
• Type: Noun
• Root: आमुष्मिक (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (आमुष्मिकं फलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तथा: and also
• तथा: समुच्चय (Samuccaya)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/सादृश्यबोधक-अव्यय (also/likewise)

• ऐहिक-आमुष्मिकम्: both worldly and otherworldly
• ऐहिक-आमुष्मिकम्: कर्म/विषय (Karma/Viṣaya)
• Type: Adjective
• Root: ऐहिक (प्रातिपदिक) + आमुष्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (ऐहिकं च आमुष्मिकं च); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (as a category)

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कारक-अव्यय (also/even)

• तत्: that (fruit)
• तत्: कर्ता/विषय (Karta/Viṣaya)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Samuccaya)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• पञ्च-विधम्: fivefold
• पञ्च-विधम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (पञ्च विधाः यस्य/यत्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पुनः: again, further
• पुनः: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति/पुनरावृत्तिबोधक-अव्यय (again/further)

Speaker

Upamanyu

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It classifies the outcomes (phala) of practice into worldly, otherworldly, and mixed results—preparing the listener to value Shiva-oriented sādhana that culminates not merely in pleasures, but in liberation (moksha) through Pati’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship commonly yields a spectrum of phalas: immediate well-being (aihika), post-death merit and higher realms (āmuṣmika), and a mixed set—yet the Vāyavīya teaching ultimately directs devotees to seek Shiva not only for results but for release from pāśa (bondage).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The verse signals a results-based framework for sādhana; in Shaiva practice this is typically pursued through regular Shiva-pūjā and japa (e.g., the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya”), aiming to move from mixed/worldly aims toward moksha-oriented devotion.