Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 8

समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout

Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha

Devanagari script

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

Transliteration

kesarāṇi tadardhāni śeṣaṃ cāṣṭadalādikam | dvihastasya tu padmasya dviguṇaṃ karṇikādikam

Translation

Die Staubfäden (kesaras) sind in der Hälfte dieses Maßes auszuführen; die übrigen Teile—beginnend mit den acht Blütenblättern—sind entsprechend anzuordnen. Bei einem Lotus von zwei Handspannen sind Blütenkern und weitere innere Teile im doppelten Maß zu gestalten.

Word by Word

• केसराणि: the filaments (stamens)
• केसराणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केसर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• तत्-अर्धानि: half of that
• तत्-अर्धानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; समासः—तस्य अर्धानि इति षष्ठी-तत्पुरुषः; विशेषणम् (केसराणि इत्यस्य)

• शेषम्: the remainder
• शेषम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक अव्ययम् (conjunction)

• अष्ट-दल-आदिकम्: the eight petals and the rest
• अष्ट-दल-आदिकम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—अष्टदलम् आदिः यस्य तत् (अष्टदलादि) तत्पुरुष/बहुव्रीहि-प्रायः; अत्र ‘eight petals etc.’ अर्थे समाहारः

• द्वि-हस्तस्य: of the two-hand (measure)
• द्वि-हस्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; द्विगु-समासः

• तु: but/indeed
• तु: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक निपातः (but/indeed)

• पद्मस्य: of the lotus
• पद्मस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• द्वि-गुणम्: double
• द्वि-गुणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः; विशेषणम् (कर्णिकादिकम् इत्यस्य)

• कर्णिका-आदिकम्: the pericarp etc.
• कर्णिका-आदिकम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्णिका (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्णिका आदिः यस्य तत् (कर्णिकादि)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes disciplined, proportionate worship—outer precision mirrors inner order—so the devotee’s mind becomes steady and fit for devotion to Shiva (Pati) and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The lotus design and its measurements support structured pūjā around Saguna Shiva (including the Linga), where correct arrangement of offerings and symbols helps sustain reverence, focus, and ritual purity.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Prepare a lotus-based worship layout (padma/mandala) with prescribed proportions and perform Shiva pūjā with mantra-japa—especially the Panchakshara—using the measured form as a concentration aid.