Next Verse

Shloka 1

त्रिपुरमोहनम्

Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”

व्यास उवाच । दैत्यराजे दीक्षिते च मायिना तेन मोहिते । किमुवाच तदा मायी किं चकार स दैत्यपः

vyāsa uvāca | daityarāje dīkṣite ca māyinā tena mohite | kimuvāca tadā māyī kiṃ cakāra sa daityapaḥ

Vyāsa sprach: Als der König der Daityas die Dīkṣā empfangen hatte und durch jenen Meister der Māyā betört wurde—was sagte da der Zauberer, und was tat der Herr der Daityas?

व्यासःVyāsa
व्यासः:
कर्ता (प्रथमा)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्ता
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दैत्यराजेwhen/with the demon-king
दैत्यराजे:
अधिकरण (सप्तमी)
TypeNoun
Rootदैत्यराज (प्रातिपदिक: दैत्य+राज)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (दैत्यानां राजा)
दीक्षितेinitiated, consecrated
दीक्षिते:
अधिकरण-विशेषण (qualifier in locative)
TypeVerb
Rootदीक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘दैत्यराजे’ इत्यस्य विशेषणम्
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मायिनाby the magician/illusionist
मायिना:
करण (तृतीया)
TypeNoun
Rootमायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/साधन
तेनby him
तेन:
करण (तृतीया)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; ‘मायिना’ इत्यस्य पुनर्निर्देश
मोहितेdeluded
मोहिते:
अधिकरण-विशेषण (qualifier in locative)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘दैत्यराजे’ इत्यस्य विशेषणम्
किम्what
किम्:
कर्म (द्वितीया)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तदाthen
तदा:
अधिकरण (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
मायीthe magician
मायी:
कर्ता (प्रथमा)
TypeNoun
Rootमायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
किम्what
किम्:
कर्म (द्वितीया)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
चकारdid
चकार:
क्रिया (verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
कर्ता (प्रथमा)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दैत्यपःthe lord of demons
दैत्यपः:
कर्ता (प्रथमा)
TypeNoun
Rootदैत्यप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अर्थे ‘दैत्यपः’ = दैत्याधिपः)

Vyasa

Tattva Level: pashu

V
Vyasa
D
Daityas
D
Daitya-king
M
Mayi (illusionist/sorcerer)

FAQs

The verse frames a key Shaiva theme: moha (delusion) can arise through māyā, binding the pashu (individual) with pasha (bondage). It sets up the narrative contrast between deceptive initiation and true Shiva-oriented dīkṣā that leads toward clarity, devotion, and liberation.

By highlighting delusion caused by a māyī, the text implicitly points to the need for right refuge—Saguna Shiva as the compassionate Pati who dispels ignorance. Linga-worship, mantra, and right guidance are presented elsewhere in the Purana as stabilizing supports against भ्रम (confusion) and मोह (attachment).

The takeaway is discernment in dīkṣā and steadiness in Shaiva practice: japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), wearing rudrākṣa with devotion, and applying tripuṇḍra-bhasma as a reminder to overcome māyā and remain oriented to Shiva.