Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 33

शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सोधकं शुक्रो विद्यामावर्तयत्क विः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य स्मृत्वा विद्येशमादरात्

sanatkumāra uvāca | ityuktvā sodhakaṃ śukro vidyāmāvartayatka viḥ | ekaikaṃ daityamuddiśya smṛtvā vidyeśamādarāt

Sanatkumāra sprach: Nachdem er so geredet hatte, setzte Śukra—der Weise—den reinigenden Ritus in Gang, indem er sein heiliges Wissen anrief. Vidyeśa in Ehrfurcht gedenkend, richtete er jene Kraft auf jeden Daitya, einen nach dem andern.

सनत्कुमारःSanatkumāra
सनत्कुमारः:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootसनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सनत् कुमारः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Prakāra/Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having said
सोधकम्(something) with water / water-vessel (reading uncertain)
सोधकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस + उधक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; पाठभेदसम्भवः—‘स-उधकम्/सोधकम्’ (with water / water-vessel)
शुक्रःŚukra
शुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विद्याम्the spell/knowledge
विद्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आवर्तयत्recited/caused to repeat
आवर्तयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + वृत् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘to make turn/recite’
कविःthe sage/poet
कविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण अपि
एकैकम्each, one by one
एकैकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + एक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व/पुनरुक्त-समासार्थ (one by one/each)
दैत्यम्a Daitya (demon)
दैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उद्दिश्यhaving targeted/pointed out
उद्दिश्य:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउद् + दिश् (धातु) → उद्दिश्य (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having indicated/aimed at
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having remembered
विद्येशम्the lord of knowledge/spells
विद्येशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविद्या (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विद्यायाः ईशः)
आदरात्out of respect
आदरात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootआदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (out of respect)

Sanatkumara

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Role: teaching

S
Shukra
D
Daityas
V
Vidyesha (Shiva)

FAQs

It shows that even powerful mantra-knowledge becomes truly efficacious when anchored in Shiva-smaraṇa (reverent remembrance of Vidyeśa), emphasizing Shiva as the inner sanctifier behind all transformative rites.

Vidyeśa is invoked as a personal (saguṇa) Lord who empowers sacred knowledge; this mirrors Linga-worship where the devotee approaches Shiva as the accessible divine presence who grants purity and protection.

A practical takeaway is Shiva-smaraṇa before mantra-japa or any śodhana: begin by mentally invoking Shiva (Vidyeśa) with devotion, then apply the mantra/rite steadily and specifically (one-by-one) as intended.