Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 34

अन्धकादिदैत्ययुद्धे वीरकविजयः — Vīraka’s Victory over Andhaka’s Forces

प्रचंडवातप्रभवा च देवी क्षुधावपुस्त्वंकुशपाणि रेव । कल्पान्तवह्निप्रतिमां गदां च पाणौ गृहीत्वा धनदोद्भवा च

pracaṃḍavātaprabhavā ca devī kṣudhāvapustvaṃkuśapāṇi reva | kalpāntavahnipratimāṃ gadāṃ ca pāṇau gṛhītvā dhanadodbhavā ca

Dann erschien die Göttin—aus einem rasenden Sturmwind hervorgegangen—in der Gestalt des Hungers und hielt in der Hand den Aṅkuśa (Elefantenhaken). Auch Revatī und die Göttin, die aus Dhanada (Kubera) entsprang, ergriffen je eine lodernde Keule, gleich dem Feuer am Ende eines Kalpa, und schritten zum Kampf voran.

प्रचण्डवातप्रभवाborn of a violent wind
प्रचण्डवातप्रभवा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रचण्ड+वात+प्रभव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रचण्डस्य वातस्य प्रभवा)
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
क्षुधावपुःhaving a hunger-like body (emaciated)
क्षुधावपुः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootक्षुधा+वपुस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (क्षुधा-रूपं वपुः यस्याः)
त्वङ्कुशपाणिःshe whose hand holds a goad
त्वङ्कुशपाणिः:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun
Rootत्वङ्कुश+पाणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (त्वङ्कुशः पाणौ यस्याः)
रेवRevā (name)
रेव:
कर्ता (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootरेव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष-नाम
कल्पान्तवह्निप्रतिमाम्like the fire at the end of an aeon
कल्पान्तवह्निप्रतिमाम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootकल्पान्त+वह्नि+प्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पान्तस्य वह्नेः प्रतिमा)
गदाम्a mace
गदाम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/कर्म), एकवचनम्
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
पाणौin (her) hand
पाणौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/अधिकरण), एकवचनम्
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु) → गृहीत्वा (क्त्वान्त अव्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
धनदोद्भवाborn from Dhanada (Kubera)
धनदोद्भवा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootधनद+उद्भव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (धनदात् उद्भवा)
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

Suta Goswami (narrating to the sages of Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Bhairava

Shakti Form: Durgā

Role: destructive

Cosmic Event: kalpānta-vahni imagery (end-of-aeon conflagration)

D
Devi
R
Reva (Revatī)
D
Dhanada (Kubera)

FAQs

The verse depicts Shakti manifesting as fierce, protective powers—storm-born, hunger-formed, and end-of-aeon fire-like—showing that cosmic preservation and dissolution operate through the Lord’s Śakti in the realm of saguna (manifest) action.

While the Liṅga points to Shiva’s transcendent reality, the battle imagery highlights saguna Shiva’s governance through Śakti: devotees worship the Liṅga while recognizing that the manifest energies (Devi’s forms) execute divine protection, restraint, and destruction of adharma.

Meditate on Shiva–Shakti unity with the Pañcākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) while visualizing inner impurities being burned like kalpānta fire; as a simple ritual aid, apply Tripuṇḍra (bhasma) with remembrance of Shiva’s protective power.