Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम्

Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion

एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः

eṣa padmāttato jajñe putro'haṃ hemagarbhakaḥ | caturmukho raktavarṇastripuḍrāṃkitamastakaḥ

Aus diesem Lotos wurde ich darauf als Sohn geboren — Hiraṇyagarbha, der „Goldene Keim“. Ich hatte vier Gesichter, rötliche Farbe, und mein Haupt war mit dem Tripuṇḍra gezeichnet — den drei heiligen Aschelinien, dem Zeichen der Hingabe an Herrn Śiva.

eṣaḥthis (one)
eṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
padmātfrom the lotus
padmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootpadma (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
tataḥthen/from there
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (क्रियाविशेषण)
jajñewas born/arose
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
hema-garbhakaḥHemagarbhaka (golden-embryo/one with golden womb)
hema-garbhakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothema (प्रातिपदिक) + garbhaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); epithet
catur-mukhaḥfour-faced
catur-mukhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या/प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying the speaker (Brahmā)
rakta-varṇaḥred-colored
rakta-varṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrakta (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
tripuṇḍra-aṃkita-mastakaḥwhose head is marked with the triple tilaka
tripuṇḍra-aṃkita-mastakaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या/प्रातिपदिक) + puṇḍra (प्रातिपदिक) + aṃkita (कृदन्त) + mastaka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); 'mastaka' qualified by 'aṃkita' and 'tripuṇḍra'

Brahma

Tattva Level: pashu

Cosmic Event: appearance of Hiraṇyagarbha/Brahmā from the lotus as a secondary creator

B
Brahma
T
Tripundra
L
Lotus

FAQs

It presents Brahmā’s origin as dependent on a higher reality and highlights the Tripuṇḍra as a Shaiva sign of surrender to Pati (Śiva), indicating that even the creator bears the mark of devotion and discipline.

The Tripuṇḍra is a visible Shaiva emblem connected with Bhasma and Linga-worship; it affirms Saguna devotion—honoring Śiva through sacred marks and ritual purity—while remembering Śiva as the supreme Lord behind creation.

Applying Tripuṇḍra (Bhasma) with reverence—ideally while remembering Śiva and reciting the Panchakshara, “Om Namaḥ Śivāya”—is implied as a daily Shaiva practice of purification and inner alignment.