Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 82

पूजाविधिः

Pūjā-vidhiḥ) — The Supreme Procedure of Worship (Morning Observances

पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो । पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् । इति संप्रार्थ्य वहुशश्शंकरं भक्तवत्सलम्

puṣpāṃjaliṃ samarpyaiva punaḥ kuryānnatiṃ muhuḥ | svasthānaṃ gaccha deveśa parivārayutaḥ prabho | pūjākāle punarnātha tvayā gaṃtavyamādarāt | iti saṃprārthya vahuśaśśaṃkaraṃ bhaktavatsalam

Nachdem man eine Handvoll Blumen dargebracht hat, soll man sich wieder und wieder verneigen und beten: „O Herr der Götter, o Gebieter—geh nun in Deine eigene Wohnstatt, zusammen mit Deinem Gefolge. Doch, o Nātha, zur Zeit der Verehrung geruhe aus Mitgefühl wiederzukommen.“ So fleht man Śaṅkara, den stets den Bhaktas zugewandten, immer wieder an.

पुष्प-अञ्जलिम्a handful of flowers
पुष्प-अञ्जलिम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; पुष्पाणाम् अञ्जलिः = handful/offer of flowers
समर्प्यhaving offered
समर्प्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + अर्प् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having offered’
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
Vidhi (विधि/injunction)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
नतिम्bowing/salutation
नतिम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootनति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
स्व-स्थानम्your own place
स्व-स्थानम्:
Karma (कर्म/object of motion)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक) (समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; स्वं स्थानम् = one’s own place
गच्छgo
गच्छ:
Vidhi (विधि/imperative)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
देवेशO Lord of gods
देवेश:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; देवानाम् ईशः
परिवार-युतःaccompanied by your retinue
परिवार-युतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरिवार (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √यु/युज् ‘to join’) (समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; परिवारेण युतः = accompanied by attendants
प्रभोO Lord
प्रभो:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
पूजा-कालेat the time of worship
पूजा-काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पूजायाः कालः
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
नाथO Lord
नाथ:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता/agent, instrumental)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
गन्तव्यम्should go/must come
गन्तव्यम्:
Vidhi (विधि/obligation)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘must be gone/should go’
आदरात्out of respect
आदरात्:
Hetu (हेतु/cause-manner)
TypeNoun
Rootआदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/कारणे (out of respect)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (thus)
सम्प्रार्थ्यhaving entreated
सम्प्रार्थ्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + अर्थ् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having earnestly requested’
बहुशःmany times
बहुशः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय; बहु + शस्)
Formशस्-प्रत्ययान्त अव्यय (frequency adverb)
शंकरम्Śaṅkara
शंकरम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootशंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
भक्त-वत्सलम्affectionate to devotees
भक्त-वत्सलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभक्त (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भक्तेषु वत्सलः = affectionate to devotees

Suta Goswami (narrating the Śiva-pūjā procedure to the sages of Naimiṣāraṇya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra: पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थानं गच्छ देवेश परिवारयुतः प्रभो । पूजाकाले पुनर्नाथ त्वया गंतव्यमादरात् ।

Type: stotra

Offering: pushpa

S
Shiva (Śaṅkara)

FAQs

It teaches that worship is completed with humility and loving reverence—offering flowers, repeated prostrations, and heartfelt prayer—affirming Śiva as the gracious Pati who responds to sincere bhakti.

In saguna/linga worship, the devotee ritually invites Śiva’s presence for pūjā and then respectfully requests Him to return to His abode—this “visarjana” preserves sanctity while affirming that Śiva remains ever-accessible to devotion.

Offer puṣpāñjali, perform repeated namaskāra, and conclude with a respectful request for Śiva’s departure and return at the next pūjā—ideally accompanied by remembrance of the Pañcākṣarī mantra (Om Namaḥ Śivāya).