Shloka 24

कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

Transliteration

brahmovāca | tacchrutvā śirasā natvā parikramya stuvanvibhum | bahirgatvā harindevānpraṇamya samupāsta saḥ

Translation

Brahmā sprach: Als er dies hörte, neigte er das Haupt, umschritt den allgegenwärtigen Herrn (pradakṣiṇā) und pries Ihn. Dann ging er hinaus; und nachdem er sich vor den Göttern unter Führung Haris (Viṣṇus) niedergeworfen hatte, stand er dort in ehrfürchtigem Dienst.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that (speech)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (श्रुत्वा इत्यस्य कर्म)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive)

• शिरसा: with (his) head
• शिरसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• नत्वा: having bowed
• नत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund)

• परिक्रम्य: having circumambulated
• परिक्रम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund)

• स्तुवन्: praising
• स्तुवन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (ब्रह्मा) इत्यस्य विशेषण

• विभुम्: the all-powerful Lord
• विभुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बहिः: outside
• बहिः: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund)

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• प्रणम्य: having bowed down
• प्रणम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund)

• समुपास्त: attended / served / worshipped
• समुपास्त: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उप-आस् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Mantra Metadata

Type: stotra

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Shiva
• Vishnu
• Devas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights the Shaiva ideal of humility and devotion: hearing sacred instruction, one responds with pranama (surrender), pradakshina (recognizing Shiva as the spiritual center), and stuti (praise), expressing the soul’s dependence on Pati (Lord Shiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Circumambulation and praise are classic forms of Saguna worship, commonly performed around the Shiva-linga; the verse reflects outward devotional acts that embody inner reverence and alignment with Shiva’s all-pervading presence (vibhu).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A clear takeaway is pradakshina with stotra: after mantra-japa (such as the Panchakshara), offer namaskara, circumambulate with focused remembrance of Shiva, and maintain a respectful, service-oriented attitude (upasana/seva).