Shloka 14

अध्याय ४९ — विवाहानुष्ठाने ब्रह्मणः काममोहः

Brahmā’s Enchantment by Desire during the Wedding Rites

Devanagari script

आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहम्बहिः । यतोऽव्ययः सनैतानि तत्सत्यम्ब्रह्म चिद्भवान्

Transliteration

ādyantāvasya yanmadhyamidamanyadahambahiḥ | yato'vyayaḥ sanaitāni tatsatyambrahma cidbhavān

Translation

Jene Wirklichkeit, in der Anfang und Ende enthalten sind und die die Mitte all dessen ist; die anders ist als «dies» und anders als «ich» und doch alles überragt—Er, das Unvergängliche Sein, aus dem diese (Erfahrungskategorien) hervorgehen, ist das Wahre, Brahman, das reine Bewusstsein: Du bist wahrlich Das.

Word by Word

• आदि: beginning
• आदि: Qualifier (विशेष्यांश)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• अन्तौ: the two ends (beginning and end)
• अन्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; (आद्यन्तौ = आदि च अन्तौ च)

• अस्य: of this/of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• यत्: which/that
• यत्: Karta/Karma (सापेक्ष)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक relative pronoun

• मध्यम्: the middle
• मध्यम्: Predicate/Qualifier (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (यन् मध्यम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karta/Karma
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अन्यत्: other
• अन्यत्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• बहिः: outside
• बहिः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb: outside)

• यतः: from which
• यतः: Apadana (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (relative adverb) = "from which/wherefrom"

• अव्ययः: imperishable
• अव्ययः: Predicate (विशेषण/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• सन्: being
• सन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "being"

• एतानि: these (things)
• एतानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Predicate marker (निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (तत् सत्यम्)

• ब्रह्म: Brahman/Absolute
• ब्रह्म: Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• चित्: consciousness
• चित्: Qualifier (विशेषणांश)
• Type: Noun
• Root: चित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/नपुंसक (दर्शनपर), प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• भवान्: you (sir)
• भवान्: Sambodhyam/Karta (सम्बोधन/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आदरार्थक सर्वनाम (honorific "you")

Speaker

Parvati

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It points to Shiva as Satya-Brahman—imperishable Consciousness that transcends both the perceived world (idam) and the ego-sense (aham), and yet contains and supports the entire cycle of beginning, middle, and end—guiding the seeker toward liberation through right knowledge and devotion.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The Linga is revered as the sign of the formless (nirguna) Reality; this verse supplies the inner meaning of Linga-worship—seeing Shiva not merely as a deity with form, but as the conscious ground from which all forms and experiences arise and in which they dissolve.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Meditate with japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) while contemplating the witness-Consciousness beyond ‘I’ and ‘this’; support the practice with Tripuṇḍra (bhasma) and Rudraksha as aids to steadiness, purity, and Shiva-remembrance.