Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 23

मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach

to the Sage

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

Transliteration

brahmovāca | ityuktvā patitā sā ca menā bhūmau vimūrchitā | vyākulā śokaroṣādyairna gatā bhartṛsannidhau

Translation

Brahmā sagte: Nachdem sie dies gesagt hatte, fiel Menā zu Boden und wurde ohnmächtig. Bedrückt von Kummer, Zorn und dergleichen, begab sie sich nicht in die Gegenwart ihres Gatten.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having spoken’

• पतिता: fell
• पतिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; demonstrative pronoun

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• मेना: Menā
• मेना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; proper noun

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; locative singular

• विमूर्छिता: fainted; unconscious
• विमूर्छिता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्छ् (धातु) → मूर्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + वि (उपसर्ग)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective

• व्याकुला: distressed; agitated
• व्याकुला: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याकुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective

• शोक-रोष-आद्यैः: by grief, anger, and the like
• शोक-रोष-आद्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + रोष (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (शोकः च रोषः च आदि च)

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• गता: did not go
• गता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate participle with न

• भर्तृ-सन्निधौ: in the presence of (her) husband
• भर्तृ-सन्निधौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सन्निधि (प्रातिपदिक) + भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (भर्तुः सन्निधौ)

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Characters & Entities

• Brahma
• Mena

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It portrays how powerful worldly attachments and emotional turbulence can overwhelm even noble minds; Shaiva teaching points toward steadiness and surrender to Śiva’s higher will beyond grief and anger.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In the Parvatīkhaṇḍa narrative, such emotional upheavals contrast with the calm refuge found in Saguna Śiva-bhakti; devotion to Śiva (often expressed through Linga worship) is presented as a stabilizing path amid family conflict and fear.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Cultivate mental steadiness through japa of the Pañcākṣarī mantra (“Om Namaḥ Śivāya”) and prayerful surrender, using devotion to Śiva to pacify śoka (grief) and roṣa (anger).