Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

उत्तरदिग्देशस्थ-शिवलीङ्गमाहात्म्य

Māhātmya of Northern-Region Śiva-liṅgas

नैमिषारण्यतीर्थे तु निखिलर्षिप्रतिष्ठितम् । ऋषीश्वरमिति ख्यातं शिवलिंगं सुखप्रदम्

naimiṣāraṇyatīrthe tu nikhilarṣipratiṣṭhitam | ṛṣīśvaramiti khyātaṃ śivaliṃgaṃ sukhapradam

Am heiligen tīrtha von Naimiṣāraṇya befindet sich ein Śiva‑Liṅga, von allen Rishis errichtet. Er ist als Ṛṣīśvara bekannt und schenkt Wohlergehen und Glück.

नैमिषारण्यतीर्थेat the Naimiṣāraṇya sacred ford
नैमिषारण्यतीर्थे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैमिष-अरण्य-तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—नैमिषारण्यस्य तीर्थम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
निखिलर्षिप्रतिष्ठितम्established by all sages
निखिलर्षिप्रतिष्ठितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिखिल-ऋषि-प्रतिष्ठित (कृदन्त; √स्था/स्थाप् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः; समासः—निखिलैः ऋषिभिः प्रतिष्ठितम् (तृतीया-तत्पुरुष)
ऋषीश्वरम्(named) ‘Lord of sages’
ऋषीश्वरम्:
Samjna/Predicate (संज्ञा/विधेय)
TypeNoun
Rootऋषि-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—ऋषीणाम् ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
ख्यातम्known/called
ख्यातम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Root√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
शिवलिङ्गम्the Śiva-liṅga
शिवलिङ्गम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव-लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—शिवस्य लिङ्गम् / शिवं लिङ्गम् (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषार्थसम्भव)
सुखप्रदम्bestowing happiness
सुखप्रदम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख-प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—सुखं प्रददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Sthala Purana: At Naimiṣāraṇya-tīrtha, the sages collectively establish (pratiṣṭhita) a Śiva-liṅga named Ṛṣīśvara (‘Lord of the ṛṣis’), emphasizing communal consecration and the kṣetra’s sanctity.

Significance: Darśana and worship at Ṛṣīśvara in Naimiṣāraṇya is praised as sukha-prada (bestowing welfare), aligning tīrtha merit with Śiva’s gracious presence in a consecrated liṅga.

Offering: pushpa

S
Shiva
S
Sages (Rishis)
N
Naimisharanya

FAQs

The verse presents the Linga as Saguna Shiva—an accessible divine form through which devotees receive śiva-anugraha (Shiva’s grace). A Linga consecrated by realized sages signifies purified intention and collective tapas, making the tirtha a potent field for auspiciousness and inner peace.

It explicitly names a particular Shiva-Linga (Ṛṣīśvara) and affirms its fruit—sukha and well-being—showing that reverent Linga worship at a sanctified place is a direct means to receive Shiva’s blessings, supporting devotion (bhakti) and gradual liberation-oriented living.

A practical takeaway is tirtha-yatra with Linga-pūjā: offer water (abhisheka), bilva leaves, and repeat the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya” with a calm, surrendered mind, seeking Shiva’s grace for auspiciousness and steadiness.