Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice
स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहन्तरः परशुर्न द्रुहन्तरः वीडु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् निष्षहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते
sa hi purū cidojasā virukmatā dīdyāno bhavati druhantaraḥ paraśurna druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate
sa hi purū cid oja1sā virukmatā dī2dyāno bhavati druhantaraḥ paraśu3rnā druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate
Denn er, auch wenn viele widerstehen, wird durch seine Kraft – strahlend in leuchtendem Glanz – zum Vernichter des Schädigers; wie mit der Axt ist er der Vernichter. Selbst der feste Gegner wird im Zusammenstoß gleichsam festgenagelt wie ein Baum im Wald; überwältigend hält er ihn zurück: er kommt nicht nahe – er kommt nicht nahe, selbst mit dem Bogen.
saḥ | hi | purū | cit | ojasā | vi-rukmatā | dīdyānaḥ | bhavati | druhantaraḥ | paraśunā | druhantaraḥ | vīḍu | cit | yasya | samṛtau | śruvat-vanā | iva | yat | sthiram | niḥ-sahamāṇaḥ | yamate | na | āyate | dhanvā-sahā | na | āyate
Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)
{ "prastava": "(stobha prelude establishing protective frame)", "udgitha": "sa hi purū cid ojasā ... bhavati druhantaraḥ", "pratihara": "paraśunā druhantaraḥ", "upadrava": "vīḍu cid yasya samṛtau ... yamate", "nidhana": "na āyate ... na āyate (final non-approach sealed)", "structure_notes": "The repeated ‘druhantaraḥ’ naturally supports call-response between udgātṛ and pratihartṛ; the double ‘na āyate’ functions as closing ‘banishment’ formula.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana on repeated ‘na āyate’." }
{ "gloss_summary": "‘Druhantara’ is Agni as remover of hostile impediments (rakṣas, śatrus, antarāyas) to the sacrifice; ‘paraśu’ is figurative—Agni’s sharp power that cuts obstacles; the ‘firm’ foe is immobilized like a tree; ‘na āyate’ indicates non-approach of obstruction.", "ritual_interpretation": "Used to secure the rite against interruption; aligns with protective functions of āhavanīya fire and stotra sound-field.", "theological_insight": "Agni’s brilliance is not decorative but functional: radiance itself is protective order (ṛta) that dissolves disorder.", "etymology_highlights": "druh- (to injure/plot) + antar (remove) → ‘one who removes injury’; paraśu as ‘cutter’ metaphor for tejas." }