Rig Veda 6.61.14: Mandala 6, Sukta 61, Mantra 14

Sukta 6.61

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Sarasvatī

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सरस्वत्यभि नो नेषि वस्यो माप स्फरीः पयसा मा न आ धक् । जुषस्व नः सख्या वेश्या च मा त्वत्क्षेत्राण्यरणानि गन्म ॥

Transliteration

sárasvaty abhí no neṣi vásyo mā́pa spharī́ḥ páyasā mā́ na ā́ dhak | júṣasva naḥ sakhyā́ veśyā́ ca mā́ tvát kṣétrāṇy áraṇāni ganma ||

Translation

O Sarasvatī, führe uns hin zum besseren Reichtum; stoße uns nicht fort — schlage uns nicht mit deinem nährenden Strom. Nimm unsere Freundschaft und unsere Nähe an; lass uns nicht von dir fortgehen in öde Fluren, ohne lebendigen Lauf.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सरस्वति: O Sarasvatī
• सरस्वति: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक) < √सृ (सरति ‘to flow’) + -स्वती

• अभि: towards, unto
• अभि: (क्रियाविशेषण/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध (possessive: ‘our/us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• नेषि: lead (thou)
• नेषि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नी (नयति) + (आशीर्लिङ्/लोट्-प्रयोगः)

• वस्यः: to the better (state), to welfare
• वस्यः: कर्म
• Type: Adjective (comparative used substantively)
• Root: वस्-यस् (प्रातिपदिक) ‘better, more excellent’

• मा: do not
• मा: (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• अप: away, off
• अप: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• स्फरीः: swell forth / overflow
• स्फरीः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्फर्/√स्फुर् (वेद. ‘to swell, burst forth, spread’)

• पयसा: with milk / with nourishing fluid
• पयसा: करण
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• मा: do not
• मा: (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• नः: us
• नः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• आ: unto, towards, upon
• आ: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• धक्: burn / harm
• धक्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दह् (दहति ‘to burn’) — वैदिक रूप ‘धक्’ (injunctive/aorist-impv. like) with ā-

• जुषस्व: be pleased; accept
• जुषस्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जुष् (जोषति ‘to enjoy, accept, be pleased’)

• नः: us
• नः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• सख्या: friendship
• सख्या: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक) ‘friendship’

• वेश्या: homely, of the household/settlement
• वेश्या: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वेश्य (प्रातिपदिक) ‘dwelling/settlement; belonging to the clan/house’

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• मा: do not
• मा: (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• त्वत्: from thee
• त्वत्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• क्षेत्राणि: fields, domains
• क्षेत्राणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)

• अरणानि: trackless/hostile (ones)
• अरणानि: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अरण (प्रातिपदिक) ‘trackless, hostile/wilderness; without delight’

• गन्म: may we go / let us go
• गन्म: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (गच्छति ‘to go’) — वैदिक injunctive/imperative 1pl ‘गन्म’