Rig Veda 1.85.9: Mandala 1, Sukta 85, Mantra 9

Sukta 1.85

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa

Devata: Indra (with Tvashtri as enabling power)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वष्टा यद्वज्रं सुकृतं हिरण्ययं सहस्रभृष्टिं स्वपा अवर्तयत् । धत्त इन्द्रो नर्यपांसि कर्तवेऽहन्वृत्रं निरपामौब्जदर्णवम् ॥

Transliteration

tváṣṭā yád vájraṃ súkṛtaṃ hiraṇyáyaṃ sahásrabhṛṣṭiṃ svápā́ ávartayat | dhattá índro náryapāṃsi kártave ’han vṛtráṃ nír apā́m aubjad arṇavám ||

Translation

Als Tvashtri den Vajra in Bewegung setzte — wohlgeschaffen, golden, tausendschneidig — seine eigene kunstvolle Macht, da ergriff Indra ihn zu den Werken, die wahrhaft menschlich sind in ihrer Göttlichkeit; er erschlug Vritra, trieb die Wasser hervor und sprengte die ozeanische Flut auf.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्ट्र् (प्रातिपदिक) / √त्वक्ष् (धात्वर्थ-सम्बन्धः)

• यत्: which (that)
• यत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• सुकृतम्: well-made
• सुकृतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु-कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ)

• हिरण्ययम्: golden
• हिरण्ययम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक)

• सहस्रभृष्टिम्: with a thousand edges/spikes
• सहस्रभृष्टिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-भृष्टि (समास-प्रातिपदिक)

• स्वपाः: the skilful one (of good craft)
• स्वपाः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु-अपस्/अपस् (प्रातिपदिक; ‘स्वपस्’ = good workmanship)

• अवर्तयत्: fashioned/turned (made)
• अवर्तयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वृत्/√वर्त् (वर्तयति-प्रयोगः; causative)

• धत्त: has placed/has taken up
• धत्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• नर्यपांसि: manly deeds
• नर्यपांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: नर्य-अपांस् (समास-प्रातिपदिक; अपांस् = कर्माणि)

• कर्तवे: to do, to accomplish
• कर्तवे: प्रयोजन/उद्देश्य
• Type: Verb
• Root: √कृ (तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययः; infinitive)

• अहन्: he slew
• अहन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हन्

• वृत्रम्: Vṛtra
• वृत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• निः: out, forth
• निः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: निस् (उपसर्ग/अव्यय)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• औब्जत्: he pressed/forced (them) forth
• औब्जत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √उब्ज्

• अर्णवम्: the flood/ocean (waters)
• अर्णवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)