Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ।।6.92.14।।छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।विभीषणहनूमद्भ्यांकृतंकर्ममहद्रणे ।।6.92.15।।

chinnaḥ hi dakṣiṇo bāhuḥ sa hitasya vyapāśrayaḥ |

vibhīṣaṇa-hanūmadbhyāṃ kṛtaṃ karma mahad raṇe ||6.92.15||

Wahrlich, sein rechter Arm—von dem sein Wohlergehen abhing—ist abgehauen. In der Schlacht haben Vibhīṣaṇa und Hanūmān eine große Tat vollbracht.

अद्यtoday/now
अद्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
विजयीvictorious
विजयी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविजयिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of अहम्)
शत्रौover/with respect to the enemy
शत्रौ:
अधिकरण (Location/Domain)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
हतेwhen (he) was slain
हते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (locative absolute with तस्मिन्)
तस्मिन्in that (one)
तस्मिन्:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
दुरात्मनिin the evil-minded one
दुरात्मनि:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (apposition to तस्मिन्)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
नृशंसस्यcruel
नृशंसस्य:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनृशंस (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of रावणस्य)
दिष्ट्याfortunately
दिष्ट्या:
भावप्रकाशक (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formनिपातवत् प्रयोग (interjectional indeclinable: ‘fortunately!’)
वीरत्वयाby (your) heroism
वीरत्वया:
करण (Instrument/Means)
TypeNoun
Rootवीरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
रणेin battle
रणे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
छिन्नःcut off
छिन्नः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootछिद् (धातु) + न (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/causal)
दक्षिणःright
दक्षिणः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of बाहुः)
बाहुःarm
बाहुः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सःhe/that (arm)
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हितस्यof welfare/benefit
हितस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
व्यपाश्रयःa support/refuge
व्यपाश्रयः:
विधेय (Predicate)
TypeNoun
Rootव्यपाश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate noun)
विभीषणहनूमद्भ्याम्by Vibhishana and Hanuman
विभीषणहनूमद्भ्याम्:
करण (Agent/Instrument)
TypeNoun
Rootविभीषण + हनूमत् (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्व
कृतम्was done
कृतम्:
क्रिया (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + त (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) used predicatively; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (agrees with कर्म)
कर्मdeed
कर्म:
कर्ता (Subject in passive)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; (subject in passive with कृतम्)
महत्great
महत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of कर्म)
रणेin battle
रणे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

'Ravana was depending on Indrajith indeed. Now by that a great action of severing his right hand in comb at by Vibheeshana and Hanuman, I consider victorious.'

V
Vibhīṣaṇa
H
Hanumān

FAQs

Dharma here highlights honoring righteous allies and recognizing merit: noble action in a just cause should be acknowledged, strengthening ethical leadership and collective responsibility.

After Indrajit’s fall and the turning of the battle, Rāma points out the decisive harm done to the enemy’s effective power—crediting Vibhīṣaṇa and Hanumān for a major battlefield achievement.

Gratitude and fairness in leadership (Rāma’s recognition of others’ contributions), along with valor and steadfast service (Vibhīṣaṇa and Hanumān).