Shloka 44

ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य।रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं।महाबलाःभीमतरंविनेदुः ।।।।

tatas samudghuṣṭaravaṃ niśamya rakṣogaṇā vānarayūthapānām | amṛṣyamāṇāḥ paraharṣam ugraṃ mahābalāḥ bhīmataraṃ vineduḥ ||

Da sie das donnernde Geschrei der Vānara-Anführer vernahmen, stießen die Rākṣasa-Scharen, die die wilde Kampfesfreude des Gegners nicht ertragen konnten, kraftvoll, ein noch schrecklicheres Brüllen aus.

ततःthereupon
ततः:
देश/काल-अधिकरण (Adverbial setting)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
समुद्घुष्टरवम्the loud uproar
समुद्घुष्टरवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसमुद्घुष्ट-रव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (समुद्घुष्टः रवः)
निशम्यhaving heard/observed
निशम्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootशम्/शम्य? (धातु) + नि- → निशम् (धातु) → निशम्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
रक्षोगणाःtroops of Rakshasas
रक्षोगणाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरक्षस्-गण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (रक्षसां गणाः)
वानरयूथपानाम्of the Vanara leaders
वानरयूथपानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवानर-यूथप (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; तत्पुरुषः (वानराणां यूथपाः)
अमृष्यमाणाःunable to bear
अमृष्यमाणाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमृष् (धातु) + अ- → अमृष्यमाण (कृदन्त, शानच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; शानच्-प्रत्ययान्त (present middle participle)
परहर्षम्the others' joy
परहर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपर-हर्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (परस्य हर्षः)
उग्रम्fierce
उग्रम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
महाबलाःvery strong
महाबलाः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-बल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
भीमतरम्more dreadfully
भीमतरम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक) + तरप् (तुलनात्मक)
Formनपुंसकलिङ्ग/क्रियाविशेषणवत्, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative)
विनेदुःroared
विनेदुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootनद् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Seeing the Rakshasa army approaching, the monkeys found an opportunity to attack them and collected huge mountains, deadly strong trees in great joy unable to tolerate roared in return.

R
Rākṣasa troops
V
Vānara leaders

FAQs

The verse illustrates how pride reacts to righteousness with hostility; dharma stands firm even when the opponent’s ego cannot tolerate the moral confidence of the just.

A roar-for-roar escalation occurs: the rākṣasas answer the vānara leaders’ battle-cries with an even more terrifying outcry.

On the vānara side: spirited resolve; on the rākṣasa side: wounded pride and aggressive defiance.